Δημοσιεύτηκε: Κυρ Νοέμ 25, 2007 1:15 am
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ: ΤΟ ΥΦΟΣ ΓΡΑΦΗΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ - ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ
Το έργο του Aλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ενός εκ των κορυφαίων εκπροσώπων των Ελληνικών Γραμμάτων, είναι πανθομολογουμένως έργο μεγίστης μορφωτικής και παιδαγωγικής αξίας. Αυτήν την παιδευτική αξία, εμείς οι παιδαγωγοί, είμαστε σε θέση να την εκτιμήσουμε στις πραγματικές της διαστάσεις και να την προβάλλουμε κατόπι με την ανάλογη στάση μας στους μαθητές μας. Η επαφή τόσο ημών των μεγαλυτέρων όσο και των παιδιών μας με το έργο του Παπαδιαμάντη, ήταν και θα είναι πάντοτε μία πρώτης τάξεως μορφωτική εμπειρία. Αυτό είναι και το κίνητρο που με οδήγησε στο μικρό αυτό σημείωμα.
Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι από τους πιο γνήσιους εκφραστές της Γλωσσικής και Θρησκευτικής μας Παράδοσης. Κι όλοι οι παιδαγωγοί γνωρίζουμε καλά πως το σέβας προς τη Γλωσσική μας Παράδοση και η σπουδή της, όπως επίσης και το σέβας προς τη Θρησκευτική μας Παράδοση και η σπουδή της, ήταν, είναι και θα είναι τα αγκωνάρια της Παιδείας μας. Ο καλός παιδαγωγός, γνωρίζει την αξία των παραπάνω, γιατί είναι εκείνος ο οποίος πρωτίστως σέβεται και σπουδάζει την Παράδοση του τόπου του και επάνω σε αυτή στηρίζει την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη τόσο τη δική του όσο και των μαθητών του.
Με αφετηρία τα παραπάνω, επιχειρούμε με το μικρό τούτο κείμενό μας, μια σύντομη εισαγωγική προσέγγιση στον Παπαδιαμάντη. Οι πηγές για τη σύνταξή του, βρίσκονται στη σχετική πλούσια βιβλιογραφία και κατʼ εξοχήν στο έργο του καλύτερου μελετητή του, του Δ.Ν. Τριανταφυλλόπουλου αλλά και στην προσωπική μας εκτίμηση από την ανάγνωση των έργων του.
Ο Παπαδιαμάντης θέλει κατά το δυνατόν γνήσια, λαγαρή, ορθόδοξη, εκκλησιολογική και εκκλησιαστική προσέγγιση. Στα έργα του, έχει ως πρωταγωνιστές, απλούς, περιθωριακούς, «κακούς» και «αμαρτωλούς» ανθρώπους. Δε χτυπάει όμως ποτέ τον φορέα του κακού, δηλαδή το πρόσωπο αλλά την κακότητα, το αμάρτημα, το λάθος. Αγαπά στοργικά όλους τους ήρωές του. Κι όλοι, αν όχι οι περισσότεροι ήρωές του, έχουν ένα κρίσιμο κοινό χαρακτηριστικό: επαναστατούν ενάντια στο Θεό.
Ο Παπαδιαμάντης είναι πρωτίστως άνθρωπος της Εκκλησίας. Το έργο του ευωδιάζει εκκλησιά. Γι αυτόν ο εκκλησιασμός είναι, όπως λέει ο Ν. Γαβριήλ Πεντζίκης: «κατάθεση του πεπτωκότος οργανισμού στην εκκλησία». Παρότι καταπονημένος από τη σκληρή δουλειά του δημοσιογράφου: κειμενογράφος, κριτικός, μεταφραστής κ. λ π., εντούτοις επήγαινε και στις αγρύπνιες κι εκεί αναπαυόταν το σώμα του.
Ο Παπαδιαμάντης ήταν ο αισθητικός της Ορθοδοξίας. Αισθησιακά ζούσε, έγραφε, πίστευε. Κατʼ αίσθησιν πιστός. Γνήσιος. Δεν διανοητικοποίησε ποτέ την πίστη. Την έβγαζε όπως το παιδί το μικρό το γέλιο του. Αυθόρμητα, ειλικρινά, ταπεινά. Ισχύει γι αυτόν αυτό που είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Ο Παπαδιαμάντης έκανε το δόγμα (την χριστιανική πίστη) φύση, όπου το Ορθοδόξως ζην είναι το φυσικώς ζην.
Όταν έψελνε - κι έψελνε λιτά, φυσικά - έθελγε τους πάντες. Μια φορά τον άκουσε ένα κοριτσάκι εννιά χρονών που έψελνε το «Αναστάσεως ημέρα», έλαμψαν τα ματάκια του και χαμογελούσε. Το είδε μετά το παιδί ο Παπαδιαμάντης και το ρώτησε τι του άρεσε. «Α΄ κυρ Αλέξανδρε», απάντησε το κοριτσάκι, «μου αρέσανε πολύ τα τραγούδια του Χριστού».
Η φωνή του ως ψάλτη, όπως τη θυμούνται αυτοί που τον άκουγαν, έβγαινε ήρεμα, αβίαστα, με γλυκύτητα και πραότητα. Ήταν πράος ο Ιησούς και η δοξολογία του πρέπει να γίνεται με πραότητα κι όχι με τεριρέμ τεριρέμ.
Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΙ Η
“EMPATHY”ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ
Σε όλα τα έργα του ο Παπαδιαμάντης οδηγεί στα όρια τους τους ήρωές του και «δείχνει» τη μεγαλύτερη δυνατή ενσυναίσθηση στη σκέψη τους, στην κρίση τους, στις αποφάσεις τους και στις πράξεις τους. Εκτός από τη «Φόνισσα» που θα μπορούσε να ήταν το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της «empathy» του Παπαδιαμάντη προς την ηρωΐδα του, η παραπάνω στάση του είναι διάχυτη σε όλα τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εν προκειμένω και « Ο Γάμος του Καραχμέτη». Σʼ αυτό το διήγημα η Σεραϊνώ, η Κουμπίνα, δεν αποχτούσε παιδί κι ο Κουμπής ο άντρας της, προεστώς του χωριού που το επιθυμούσε διακαώς, επήγε και παντρεύτηκε τη Λελούδα. Κι όταν ο Κουμπής είπε στη Σεραϊνώ να μην είναι πλέον στο ίδιο σπίτι με τη νέα του γυναίκα , αυτή του είπε: «όχι θα μείνω εδώ, για να μεγαλώσω τα παιδιά της Λουλούδως».
Δηλαδή, παρά τη βίαιη προσβολή που υπέστη - διγαμία , μοιχεία - όχι μόνο δεν έφυγε, δε ζήτησε διαζύγιο, αλλά ξεπέρασε ακόμα και το Ευαγγέλιο που λέει να μην χωρίζουν τα ανδρόγυνα, παρά μόνο στη μοιχεία. Empathy λοιπόν υπερτάτου βαθμού στη Σεραϊνώ, στη Λουλούδω, μια empathy που συμπυκνώνει όλο το ρεαλισμό και την τραγικότητα για τη θέση της ελληνίδας στην αγροτική κοινωνία του 19ου αιώνα, empathy και στον άνδρα της, στα παιδιά που «δεν του έκανε» και που θα του «έκανε κάποια άλλη».
Για να θυμηθούμε τον έξοχο Παπαδιαμάντειο λόγο, το ύφος/ήθος του ανδρός, παραθέτω κι ένα ελάχιστο δείγμα γραφής από το τέλος του παραπάνω διηγήματος.: «…… Η Σεραΐνα επέζησε δέκα ή δώδεκα έτη, όσα ήρκουν δια νʼ αναθρέψει τα τέκνα του Κουμπή. Ανεπαύθη κʼ ετάφη έξωθεν του ναΐσκου του Αγίου Δημητρίου………
Όταν επήγαν μετά τρία έτη να σκάψουν για την ανακομιδή των λειψάνων της, λεπτόν θεσπέσιον άρωμα ως βασιλικού, μόσχου και ρόδου άμα, ανήλθεν εις τους μυκτήρας του ιερέως, του σκάπτοντος εργάτου, της Λελούδας και δύο άλλων παρισταμένων γυναικών.
Τα κόκαλά της είχον ευωδιάσει.»
Τα ευλογημένα Ελληνικά του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ας είναι για μας τους παιδαγωγούς του 2006 τροχειοδεικτικά για το πώς μπορούν να μορφωθούν τα σημερινά ελληνόπουλα και για το ποιο μπορεί να είναι τελικά το ουσιαστικό περιεχόμενο μιας γνήσιας Ελληνικής Παιδείας.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚ. ΖΗΚΟΣ
ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ
http://www.dide.ach.sch.gr/thriskeftika ... mantis.htm
Το έργο του Aλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ενός εκ των κορυφαίων εκπροσώπων των Ελληνικών Γραμμάτων, είναι πανθομολογουμένως έργο μεγίστης μορφωτικής και παιδαγωγικής αξίας. Αυτήν την παιδευτική αξία, εμείς οι παιδαγωγοί, είμαστε σε θέση να την εκτιμήσουμε στις πραγματικές της διαστάσεις και να την προβάλλουμε κατόπι με την ανάλογη στάση μας στους μαθητές μας. Η επαφή τόσο ημών των μεγαλυτέρων όσο και των παιδιών μας με το έργο του Παπαδιαμάντη, ήταν και θα είναι πάντοτε μία πρώτης τάξεως μορφωτική εμπειρία. Αυτό είναι και το κίνητρο που με οδήγησε στο μικρό αυτό σημείωμα.
Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι από τους πιο γνήσιους εκφραστές της Γλωσσικής και Θρησκευτικής μας Παράδοσης. Κι όλοι οι παιδαγωγοί γνωρίζουμε καλά πως το σέβας προς τη Γλωσσική μας Παράδοση και η σπουδή της, όπως επίσης και το σέβας προς τη Θρησκευτική μας Παράδοση και η σπουδή της, ήταν, είναι και θα είναι τα αγκωνάρια της Παιδείας μας. Ο καλός παιδαγωγός, γνωρίζει την αξία των παραπάνω, γιατί είναι εκείνος ο οποίος πρωτίστως σέβεται και σπουδάζει την Παράδοση του τόπου του και επάνω σε αυτή στηρίζει την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη τόσο τη δική του όσο και των μαθητών του.
Με αφετηρία τα παραπάνω, επιχειρούμε με το μικρό τούτο κείμενό μας, μια σύντομη εισαγωγική προσέγγιση στον Παπαδιαμάντη. Οι πηγές για τη σύνταξή του, βρίσκονται στη σχετική πλούσια βιβλιογραφία και κατʼ εξοχήν στο έργο του καλύτερου μελετητή του, του Δ.Ν. Τριανταφυλλόπουλου αλλά και στην προσωπική μας εκτίμηση από την ανάγνωση των έργων του.
Ο Παπαδιαμάντης θέλει κατά το δυνατόν γνήσια, λαγαρή, ορθόδοξη, εκκλησιολογική και εκκλησιαστική προσέγγιση. Στα έργα του, έχει ως πρωταγωνιστές, απλούς, περιθωριακούς, «κακούς» και «αμαρτωλούς» ανθρώπους. Δε χτυπάει όμως ποτέ τον φορέα του κακού, δηλαδή το πρόσωπο αλλά την κακότητα, το αμάρτημα, το λάθος. Αγαπά στοργικά όλους τους ήρωές του. Κι όλοι, αν όχι οι περισσότεροι ήρωές του, έχουν ένα κρίσιμο κοινό χαρακτηριστικό: επαναστατούν ενάντια στο Θεό.
Ο Παπαδιαμάντης είναι πρωτίστως άνθρωπος της Εκκλησίας. Το έργο του ευωδιάζει εκκλησιά. Γι αυτόν ο εκκλησιασμός είναι, όπως λέει ο Ν. Γαβριήλ Πεντζίκης: «κατάθεση του πεπτωκότος οργανισμού στην εκκλησία». Παρότι καταπονημένος από τη σκληρή δουλειά του δημοσιογράφου: κειμενογράφος, κριτικός, μεταφραστής κ. λ π., εντούτοις επήγαινε και στις αγρύπνιες κι εκεί αναπαυόταν το σώμα του.
Ο Παπαδιαμάντης ήταν ο αισθητικός της Ορθοδοξίας. Αισθησιακά ζούσε, έγραφε, πίστευε. Κατʼ αίσθησιν πιστός. Γνήσιος. Δεν διανοητικοποίησε ποτέ την πίστη. Την έβγαζε όπως το παιδί το μικρό το γέλιο του. Αυθόρμητα, ειλικρινά, ταπεινά. Ισχύει γι αυτόν αυτό που είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Ο Παπαδιαμάντης έκανε το δόγμα (την χριστιανική πίστη) φύση, όπου το Ορθοδόξως ζην είναι το φυσικώς ζην.
Όταν έψελνε - κι έψελνε λιτά, φυσικά - έθελγε τους πάντες. Μια φορά τον άκουσε ένα κοριτσάκι εννιά χρονών που έψελνε το «Αναστάσεως ημέρα», έλαμψαν τα ματάκια του και χαμογελούσε. Το είδε μετά το παιδί ο Παπαδιαμάντης και το ρώτησε τι του άρεσε. «Α΄ κυρ Αλέξανδρε», απάντησε το κοριτσάκι, «μου αρέσανε πολύ τα τραγούδια του Χριστού».
Η φωνή του ως ψάλτη, όπως τη θυμούνται αυτοί που τον άκουγαν, έβγαινε ήρεμα, αβίαστα, με γλυκύτητα και πραότητα. Ήταν πράος ο Ιησούς και η δοξολογία του πρέπει να γίνεται με πραότητα κι όχι με τεριρέμ τεριρέμ.
Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΙ Η
“EMPATHY”ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ
Σε όλα τα έργα του ο Παπαδιαμάντης οδηγεί στα όρια τους τους ήρωές του και «δείχνει» τη μεγαλύτερη δυνατή ενσυναίσθηση στη σκέψη τους, στην κρίση τους, στις αποφάσεις τους και στις πράξεις τους. Εκτός από τη «Φόνισσα» που θα μπορούσε να ήταν το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της «empathy» του Παπαδιαμάντη προς την ηρωΐδα του, η παραπάνω στάση του είναι διάχυτη σε όλα τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εν προκειμένω και « Ο Γάμος του Καραχμέτη». Σʼ αυτό το διήγημα η Σεραϊνώ, η Κουμπίνα, δεν αποχτούσε παιδί κι ο Κουμπής ο άντρας της, προεστώς του χωριού που το επιθυμούσε διακαώς, επήγε και παντρεύτηκε τη Λελούδα. Κι όταν ο Κουμπής είπε στη Σεραϊνώ να μην είναι πλέον στο ίδιο σπίτι με τη νέα του γυναίκα , αυτή του είπε: «όχι θα μείνω εδώ, για να μεγαλώσω τα παιδιά της Λουλούδως».
Δηλαδή, παρά τη βίαιη προσβολή που υπέστη - διγαμία , μοιχεία - όχι μόνο δεν έφυγε, δε ζήτησε διαζύγιο, αλλά ξεπέρασε ακόμα και το Ευαγγέλιο που λέει να μην χωρίζουν τα ανδρόγυνα, παρά μόνο στη μοιχεία. Empathy λοιπόν υπερτάτου βαθμού στη Σεραϊνώ, στη Λουλούδω, μια empathy που συμπυκνώνει όλο το ρεαλισμό και την τραγικότητα για τη θέση της ελληνίδας στην αγροτική κοινωνία του 19ου αιώνα, empathy και στον άνδρα της, στα παιδιά που «δεν του έκανε» και που θα του «έκανε κάποια άλλη».
Για να θυμηθούμε τον έξοχο Παπαδιαμάντειο λόγο, το ύφος/ήθος του ανδρός, παραθέτω κι ένα ελάχιστο δείγμα γραφής από το τέλος του παραπάνω διηγήματος.: «…… Η Σεραΐνα επέζησε δέκα ή δώδεκα έτη, όσα ήρκουν δια νʼ αναθρέψει τα τέκνα του Κουμπή. Ανεπαύθη κʼ ετάφη έξωθεν του ναΐσκου του Αγίου Δημητρίου………
Όταν επήγαν μετά τρία έτη να σκάψουν για την ανακομιδή των λειψάνων της, λεπτόν θεσπέσιον άρωμα ως βασιλικού, μόσχου και ρόδου άμα, ανήλθεν εις τους μυκτήρας του ιερέως, του σκάπτοντος εργάτου, της Λελούδας και δύο άλλων παρισταμένων γυναικών.
Τα κόκαλά της είχον ευωδιάσει.»
Τα ευλογημένα Ελληνικά του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ας είναι για μας τους παιδαγωγούς του 2006 τροχειοδεικτικά για το πώς μπορούν να μορφωθούν τα σημερινά ελληνόπουλα και για το ποιο μπορεί να είναι τελικά το ουσιαστικό περιεχόμενο μιας γνήσιας Ελληνικής Παιδείας.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚ. ΖΗΚΟΣ
ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ
http://www.dide.ach.sch.gr/thriskeftika ... mantis.htm
