"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

Ας δούμε τώρα και τον δεύτερο καρπό της ''πρώτης'' πίστεως, τον φόβο Θεού.

2) Τι είναι ο φόβος Θεού

Υπάρχουν δύο είδη φόβου. Ο ένας φόβος δεν είναι του Θεού και λέγετε ''εχθρικός'' φόβος. Ο άλλος είναι φόβος του Θεού και λέγετε ''σωτήριος'' φόβος ή ''φόβος αγιασμού''. Ο τελευταίος αυτός φόβος του Θεού, ο ''σωτήριος'' διαιρείται πάλι σε δύο άλλους φόβους, τον ''εισαγωγικό'' ή ''κολαστικό'' φόβο και τον''τέλειο'' ή ''αγνό'' φόβο. Όλους αυτούς τους φόβους θ`αναλύσουμε στη συνέχεια.

α) Ο ''εχθρικός'' φόβος
''Εχθρικός'' φόβος είναι εκείνος που γεννιέται μέσα στην ψυχή μας χωρίς να το θέλουμε, σε αντίθεση με τον φόβο του Θεού που τον καλλιεργούμε επειδή τον επιδιώκουμε. Ο ''εχθρικός'' φόβος γεννιέται εν όψει κάποιου κινδύνου που πρόκειται ν`αντιμετωπίσουμε. Αυτός ο ''εχθρικός'' φόβος, λέει ο Μ. Βασίλειος, είναι ''πάθος'' της ψυχής, το οποίο πρέπει ν`αποβάλλουμε. Και συνεχίζει ο Μ. Βασίλειος: ''Δεν είναι αγαθός και σωτήριος κάθε φόβος, αλλά υπάρχει και κάποιος φόβος που είναι εχθρός, δια τον οποίον εύχεται ο προφήτης να μην παρουσιασθεί στην ψυχή του, λέγων' ΄΄από φόβον εχθρού εξελού την ψυχή μου΄΄. Εχθρός είναι ο φόβος του θανάτου, ο οποίος προξενεί εις ημάς δειλίαν και μας καταπείθει να είμεθα συνεσταλμένοι εμπρός εις τας εξουσίας των προσώπων. Πως, λοιπόν, αυτός που φοβείται αυτά θα δυνηθή εις τον καιρόν του μαρτυρίου να αντισταθή πρός την αμαρτίαν μέχρι θανάτου, και ν`αποδώση εις τον Κύριον το χρέος, ο οποίος απέθανε και ανέστη δι`ημάς; Και εκείνος ο οποίος ευκόλως πτοείται τους δαίμονας έχει μέσα του ως εχθρόν τον φόβον. Και γενικώς ένας τέτοιος φόβος φαίνεται ότι είναι πάθος, που γεννάται από την απιστίαν. Διότι κανείς πιστός, ο οποίος έχει ισχυρόν βοηθόν πλησίον του, φοβείται κάποιον από εκείνους που προσπαθούν να τον τρομάξουν''.
αα) Ο ''εχθρικός'' φόβος του θανάτου.
Ο θάνατος προκαλεί φόβο σε όσους ανθρώπους πιστεύουν ότι μαζί τους τερματίζεται η ζωή του ανθρώπου δια παντός. Αν με τον θάνατο εσφραγίζετο πράγματι δια παντός η ζωή του ανθρώπου, ο θάνατος θα ήτο κάτι το φοβερό κι αποτρόπαιο. Και υπάρχουν άνθρωποι που πράγματι πιστεύουν ότι με το θάνατο τελειώνει δια παντός η ζωή του ανθρώπου. Οι άνθρωποι αυτοί είναι φυσικό να φοβούνται τον θάνατο.
Ένα τέτοιο ''εχθρικό'' φόβο θανάτου δεν μπορεί να έχει ποτέ ένας χριστιανός, ο οποίος πιστεύει ότι ο θάνατος είναι απλώς η μετάβασίς μας σε κάποια άλλη ζωή, η οποία δια τους εναρέτους και αγίους είναι ωραιότερη και μακαριότερη από την παρούσα, για δε τους αμελείς στην πνευματική τους ζωή κι αμαρτωλούς είναι ότι φοβερότερο μπορεί να υπάρξει ποτέ. Υπό την έννοια αυτή υπάρχει κι ένας άλλος φόβος, που λέγεται ''μνήμη θανάτου'', που δεν έχει καμμία σχέση με τον προηγούμενο ''εχθρικό'' φόβο των απίστων. Η ''μνήμη θανάτου'' είναι ''σωτήριος'' φόβος του Θεού, που θα δούμε στη συνέχεια.
''Εχθρικό'' φόβο θανάτου δεν έχουν μόνο οι άπιστοι. Μπορεί να έχουν και οι άπιστοι. Μπορεί να έχουν και οι πιστοί, εφ`όσον δεν τον έχουν αποβάλλει ακόμη από την ψυχή τους. Ο Μ. Αθανάσιος λέγει ότι πρό του σταυρικού θανάτου και της ζωηφόρου Αναστάσεως του Κυρίου μας, ο θάνατος ήτο φοβερός και σ`αυτούς τους αγίους της Παλαιάς Διαθήκης:'' πρίν την θείαν επιδημίαν γενέσθαι του σωτήρος, φοβερός ην και αυτοίς τοις αγίοις ο θάνατος''.
Μετά όμως τον σταυρικόν θάνατον του Κυρίου, ο οποίος ''θανάτω θάνατον ώλεσεν'' έπαυσε δια τους πιστούς ο θάνατος να είναι φοβερός, εγκατέλειπεν όμως μόνον εις ημάς την δειλίαν του θανάτου, όπως λέει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος:'' δειλία μεν θανάτου εστίν ιδίωμα φύσεως εκ παρακοής προσγενόμενον, τρόμος δε θανάτου εστίν αμετανοήτων πταισμάτων τεκμήριον''.
Η δειλία του θανάτου είναι ιδίωμα της πεσμένης στην αμαρτία ανθρωπίνης φύσεώς μας. Και ο Κύριος πρό του θανάτου εδειλίασε, μολονότι δεν έφερε την πεσμένη στην αμαρτία φύση μας, αλλά την προπτωτική.
Ο Κύριος δεν εδειλίασε κατ`ανάγκη, αλλά διότι ο ίδιος το ήθελε, για να δείξει στους ανθρώπους ότι ήτο και τέλειος άνθρωπος. Δεν φοβήθηκε όμως. Γι`αυτό, ούτε εμείς πρέπει να κυριαρχούμεθα από τον ''εχθρικό'' φόβο, διότι τότε είναι δυνατόν ο πιστός χριστιανός να φοβηθεί το μαρτύριο. Γι`αυτό ο Κύριος μας είπε: '' Μη φοβείσθε από των αποκτενόντων το σώμα''. Ο δε ψαλμωδός αναφωνεί: ''Κύριος εμοί βοηθός, ου φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι άνθρωπος''.

Πολλές φορές, για να μην καταλάβει μια τέτοια δειλία την ψυχή αγίων ανθρώπων κατά την ώρα του θανάτου, ο Κύριος επιτρέπει οι άγιοι αυτοί να βλέπουν ή ν`ακούν ''θεία σημεία'' με τα οποία ενθαρρύνονται να αντιμετωπίσουν τον θάνατο αφόβως και συγκεκριμένα την δειλία του θανάτου. Έτσι ακούν ουράνιες θείες υμνωδίες, άλλοι βλέπουν τον Κύριο ερχόμενο να παραλάβει την ψυχή τους, ή αγγέλους ή αγίους, κι άλλοτε αισθάνονται αρρητη θεία ευωδία να τους πλημμυρίζει. Τα πατερικά βιβλία μας αναφέρουν πολλές τέτοιες περιπτώσεις, όπως: την περίπτωση του πρεσβυτέρου της Νουρσίας (Ευεργετινός τομ. Α΄, σελ.107) ή την περίπτωση του επισκόπου Πρόβου (Ευεργετινός τομ. Α΄σελ. 109) ή την περίπτωση του οσίου Δανιήλ του Στυλίτη (Ευεργετινός τομ. Α΄σελ. 118) ή, τέλος, την περίπτωση του αγίου Σισώη (Ευεργετινός τομ. Α΄σελ. 119).

ββ) Ο ''εχθρικός'' φόβος των δαιμόνων
Οι δαίμονες όταν βλέπουν έναν άνθρωπο να προκόπτει στην πνευματική του ζωή κι αποτύχουν να τον παρασύρουν με διαφόρους αισχρούς ή άλλους λογισμούς, προσπαθούν να αποθαρρύνουν τον άνθρωπο με το να τον εκφοβίσουν. Στον εκφοβισμό αυτό καταφεύγουν οι δαίμονες, όταν ενοχλούνται από την ενάρετη ζωή κάποιου ανθρώπου. Όταν όμως η ζωή μας δεν ενοχλεί οτυς δαίμονες, όταν δηλ. έχουμε συνάψει μαζί τους ''σύμφωνο μη επιθέσεως'', όπως κάνουν τα διάφορα κράτη μεταξύ τους, τότε ο διάβολος τηρεί τις συμφωνίες του αυτές και δεν μας ενοχλεί, αρκεί να μην τον ενοχλούμε εμείς με την ενάρετη ζωή μας. Εάν όμως εμείς πρώτοι κηρύξουμε τον πόλεμο κατ`αυτού, τότε κι εκείνος μας αρχίζει τον δικό του πόλεμο, με τον δικό του τρόπο. Πρώτα με τους αισχρούς λογισμούς ή άλλων επιθυμιών λογισμούς και ύστερα με τον εκφοβισμό μας.
Εάν κανείς μελετήσει τη ζωή των αγίων της Εκκλησίας μας θα δεί αυτή την κλιμάκωση της αντεπιθέσεως του διαβόλου εναντίον τους. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του αγίου Αντωνίου. Στην βιογραφία του, την οποία έγραψε ο Μ. Αθανάσιος, διαβάζουμε ότι στην αρχή επολεμήθει από τους διαφόρους σαρκικούς και άλλους λογισμούς. Ύστερα, ο ίδιος ο διάβολος φοβούμενος μήπως κι άλλοι άνθρωποι μιμηθούν το παράδειγμα του αγίου και γεμίσουν οι έρημοι από μοναχούς, άρχισε την επίθεσή του με εκφοβισμό. Έτσι κάποια νύχτα, με πλήθος δαιμόνων πήγε στον τόπο όπου έμενε ο Αντώνιος και τον χτύπησαν τόσο πολύ που τον άφησαν αναίσθητο και ημιθανή. Την άλλη μέρα, όταν ήρθε κάποιος φίλος του να του δώσει λίγο ψωμί και νερό, όπως συνήθιζε, τον βρήκε σ`αυτή την κατάσταση και τον μετέφερε στους ώμους του, στην εκκλησία του πλησιέστερου χωριού, όπου οι άνθρωποι προσπάθησαν να τον συνεφέρουν. Και όταν συνήλθε, διέταξε τον φίλο του να τον ξαναπάει στον τόπο όπου έμενε. Όταν ξαναπήγε ο Αντώνιος στον ίδιο τόπο, έκλεισε την θύρα κι έμεινε εκεί μόνος του, μολονότι δεν μπορούσε να σταθεί όρθιος, από το ξύλο που του είχαν δώσει πο δαίμονες. Κατάκοιτος, λοιπόν, προσευχόταν και περιέπεζε τους δαίμονες, λέγοντάς τους:
-Εγώ είμαι ο Αντώνιος. Δεν φεύγω φοβούμενος τις πληγές σας. Τίποτε δεν μπορεί να με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού.
Κι έψαλλε: '' Εάν παρατάξητε επ`εμέ παρεμβολή, ου φοβηθήσεται η καρδία μου. Εάν επαναστή επ`εμέ πόλεμος εν ταύτη εγώ ελπίζω''.

ΘΕΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟΝ

Ο φ ό β ο ς τ ο υ Θ ε ο ύ

Στη σημερινή ομιλία μας θ`ασχοληθούμε με τον '' σωτήριο '' φόβο του Θεού, ο οποίος διακρίνεται σε δυο άλλους φόβους: τον '' εισαγωγικό '' φόβο και τον '' τέλειο '' ή '' αγνό '' φόβο.

Α) Ο ''ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ'' ή ''ΚΟΛΑΣΤΙΚΟΣ'' ΦΟΒΟΣ

1. Ποιός είναι ο ''εισαγωγικός'' ή ''κολαστικός'' φόβος.

Είναι εκείνος που εμείς μόνοι μας επιδιώκουμε να γεννηθεί μέσα μας από τις απειλές της κολάσεως. Ο ''εισαγωγικός'' αυτός φόβος είναι καρπός της ''πρώτης'' ή ''ψιλής'' πίστεως. Εάν κάποιος δεν αποκτήσει την ''πρώτη'' πίστη, δεν είναι δυνατόν ν`αρχίσει την κάθαρση του με τον φόβο αυτό. Οι άπιστοι, επειδή δεν πιστεύουν στο Θεό, δεν αποκτούν το φόβο αυτό. Το ίδιο και όσοι απέκτησαν μεν την ''πρώτη'' πίστη, αλλά αμελούν στην πνευματική τους ζωή, με αποτέλεσμα η ''πρώτη'' πίστη τους να μην καρποφορεί. Και οι αμελείς λοιπόν, όπως και οι άπιστοι, έχουν ''αφοβία'' Θεού.
Λέγεται ''εισαγωγικός'' ο φόβος αυτός, γιατί με αυτόν εισάγονται οι αρχάριοι πιστοί στην εν Χριστώ πνευματική ζωή. Λέγεται δε ''κολαστικός'', διότι ο φόβος αυτός είναι φόβος ''κολάσεων'', όπως θα δούμε ευθύς αμέσως.
Η μεγαλύτερη αλήθεια της πίστεώς μας είναι ότι μετά τον θάνατο μας, κάποια μέρα την οποία γνωρίζει μόνο ο Κύριός μας, θα ευρεθώμεν ενώπιοι Ενωπίω στο φοβερό εκείνο Κριτήριο. Και τότε, οι μεν δίκαιοι θ`απολαύσουν την Θεία εκείνη μακαριότητα του Παραδείσου, οι δε αμαρτωλοί θ`απέλθουν στην αιώνια κόλαση, που ετοιμάσθηκε για τον διάβολο και τους σκοτεινούς αγγέλους αυτού.
Για να μπορέσουμε όμως να συλλάβουμε κάπως αυτόν τον ''φόβο της κολάσεως'' πρέπει προηγουμένως να εξετάσουμε τις διάφορες καταστάσεις, που αντιμετωπίζει η ψυχή μετά τον χωρισμό της από το σώμα.

α) Ο τελωνισμός των ψυχών
Κατά την στιγμή του θανάτου του ανθρώπου, όταν δηλ. η κατά χάριν αθάνατος ψυχή του ανθρώπου, χωρίζεται από το σώμα του, γίνεται πόλεμος από τον διάβολο να την αρπάξει. Τα πονηρά πνεύματα, λέγει ο Μ. Βασίλειος, παρατηρούν την έξοδο της ψυχής από το σώμα κάθε ανθρώπου με τόσο άγρυπνη προσοχή, όση δεν παρετήρησαν ποτέ εχθροί πόλιν πολιορκημένην ή ληστές θησαυροφυλάκιο.
Οι δαίμονες επιτίθενται στις ψυχές των αποθνησκόντων και στην προσπάθειά τους ν`αρπάξουν μια ψυχή από τους αγγέλους, την υποβάλλουν σε λεπτομερή και εξονυχιστικό έλεγχο. Και φυσικά, έχουν κάθε λόγο ν`απαιτήσουν τις ψυχές εκείνων που ήσαν άπιστοι και αμετανόητοι, όχι όμως και την ψυχή εκείνου που φεύγει εν μετανοία. Αυτή η διαμάχη, που γίνεται μεταξύ φωτεινών αγγέλων και σκοτεινών δαιμόνων λέγεται ''τελωνισμός'' των ψυχών.
Η διδασκαλία περί ''τελωνισμού'' των ψυχών δεν είναι μια εφεύρεση τυχόν αγραμμάτων καλογήρων, για να φοβίσουν τους ανθρώπους, να μην αμαρτάνουν. Είναι αδιαμφισβήτητη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας, που πηγάζει από τον ίδιο τον Κύριό μας, ο οποίος είπε: ''έρχεται ο του κόσμου άρχων, και εν εμοί ουκ έχει ουδέν''.
Ο άρχων του κόσμου τούτου είναι ο διάβολος. Παρά το γεγονός ότι όσα δημιουργήθηκαν από τον Θεό είναι όλα ''καλά λίαν''. ο διάβολος προσωρινώς απέβη ''ο θεός του αιώνος τούτου'' . Δηλ. αν και ο κόσμος εδημιουργήθει από τον Θεό και σαν τέτοιος είναι ''καλός λίαν'', τώρα κυριαρχεί σ`αυτόν η δύναμις του σατανά, γιατί όχι μόνο ο άνθρωπος, αλλά και ολόκληρη η κτίση αναμένουν την τελική απολύτρωση. Ο κυβερνήτης του αιώνος τούτου είναι ως εκ τούτου προσωρινός ο διάβολος, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος ο Θεός διατηρεί την κτίση και φυλλάσει δι`Εαυτόν εν υπόλειμμα.
Μιλώντας, λοιπόν, ο Κύριος για τον επικείμενο θάνατό Του, αναφέρεται στην προσπάθεια που θα έκανε ο διάβολος ν`αρπάξει την τεθεωμένη ψυχή Του, πράγμα το οποίο, λέγει, δεν θα κατορθώσει, γιατί ο διάβολος ουδέν έχει εν τω Χριστώ. Αυτό, το οποίο είπε ο Κύριος, ότι επρόκειτο να επιχειρήσει με την δική Του ψυχή μετά τον σταυρικό θάνατό Του, πράγμα το οποίο πράγματι επιχείρησε, επιχειρεί ο διάβολος και στις ψυχές όλων των ανθρώπων, που πεθαίνουν. Προσπαθεί ν`αρπάξει τις ψυχές εκείνες, στις οποίες έχει τουλάχιστον μερίδιο ο ίδιος. Αρπάζει δηλ. όσες ψυχές του ανήκουν, όσες δεν μετανόησαν.

Ας δούμε όμως τι λέγουν για το θέμα του τελωνισμού των ψυχών οι άγιοι Πατέρες:

αα) Ο Μέγας Βασίλειος

Ο Μ. Βασίλειος λέγει ότι ο διάβολος προσπαθεί ν`αρπάξει και τις ψυχές των μαρτύρων ακόμη. ''Αιφνίδιος όλεθρος'', λέγει, αναμένει την ψυχή του ανθρώπου εκείνου, ο οποίος δεν διήνυσε το στάδιο της καθάρσεως και δεν βαπτίσθηκε. Ως γνωστό στην αρχαία Εκκλησία οι άνθρωποι πρώτα διήνυαν το στάδιο αυτό και ύστερα βαπτίζονταν. Στην περίπτωση αυτή, όταν δηλ. δεν διήνυσε κάποιος το στάδιο της καθάρσεως και δεν εβαπτίσθει, συναχέζει ο Μ. Βασίλειος, θα έλθει ''άγγελος κατηφής απάγων βιαίως και σύρων δεδεμένην ταις αμαρτίαις την ψυχήν''. Αυτή θα είναι η τύχη των αμετανοήτων.
Εξάλλου ο Μ. Βασίλειος αναφερόμενος στους οσίους της Εκκλησίας μας λέγει: ''Νομίζω δε ότι οι γενναίοι αθληταί του Θεού, αφού ηγωνίσθησαν εις ολόκληρη την ζωήν των αξίως κατά των αοράτων εχθρών, όταν διαφύγουν από όλας τας καταδιώξεις αυτών και φθάσουν εις το τέλος της ζωής, εξετάζονται από τον άρχοντα του αιώνος. Και αν μεν ευρεθούν τραυματισμένοι από τους αγώνας των ή κάπως στιγματισμένοι ή να έχουν αποτυπώματα της αμαρτίας, θα κρατηθούν αιχμάλωτοι. Αν όμως ευρεθούν απρόσβλητοι και ακηλίδωτοι, θα τους αναπαύσει ο Χριστός, επειδή είναι ανίκητοι και ελεύθεροι. Γι`αυτό ο ψαλμωδός λέγει΄΄σώσον με εκ πάντων των διωκόντων με και ρύσαι με, μη ποτέ αρπάση ως λέων την ψυχήν μου΄΄.Παρακαλεί δηλ. ο ψαλμωδός και περί της παρούσης ζωής και περί της μελλούσης''.

ββ) Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος

Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος γράφει χαρακτηριστικά: Συ όταν ακούης ότι υπάρχουν ποταμοί δρακόντων και στόματα λεόντων και δυνάμεις ''αι υπό τον ουρανόν σκοτειναί και πυρ φλέγον και κοχλάζον εν τοις μέλεσιν'' πρέπει να γνωρίζεις τούτο: Εάν δεν έχεις δεχθεί τον αρραβώνα του αγίου Πνεύματος, την ώρα που η ψυχή σου θ`αναχωρεί από το σώμα, οι πονηροί δαίμονες ''κατέχουσί σου την ψυχήν'' και δεν θα την αφήσουν ν`ανέβει στους ουρανούς.
Γνωρίζουμε από το Ευαγγέλιο ότι την ψυχήν του πτωχού Λαζάρου παρέλαβον οι άγγελοι: ''εγένετο αυτόν απενεχθήναι υπό των αγγέλων''. Απεναντίας την ψυχήν του άφρονος πλουσίου απαιτούσαν να λάβουν οι δαίμονες: ''άφρων, ταύτη τη νυκτί απαιτούσιν την ψυχήν σου από σου''. Μάλιστα ο ιερός Χρυσόστομος στο σημείο αυτό λέγει:'' την ψυχήν (του άφρονος πλουσίου) απήτουν φοβεραί τινές δυνάμεις, ίσως απεσταλμέναι επί τούτω. Και ως δεσμώτην εξήγον''.
Και συνεχίζει ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος: Εκείνος που θέλει να ευαρεστήσει τον Κύριον αληθινά, έχει να παλέψει δυο είδη αγώνων. Έναν αγώνα που φαίνεται σ`αυτή τη ζωή, προσπαθών ν`αποκόπτεται από τους γήινους περισπασμούς κι από τα πάθη της αμαρτίας. Κι έναν αγώνα κρυπτόν, μαχόμενος πρός αυτά τα πνεύματα της πονηρίας, για τα οποία λέει ο απ. Παύλος '' ουκ έστιν ημίν η πάλη πρός αίμα και σάρκα, αλλά πρός τας αρχάς, πρός τας εξουσίας, πρός τους κοσμοκράτορας του κόσμου του σκότους τούτου, πρός τα πνευματικά της πονηρίας εν τοις επουρανίοις''.
Όταν λοιπόν εξέλθει η ψυχή του ανθρώπου, λέγει ο άγιος Μακάριος, κάποιο μεγάλο μυστήριο εκεί συντελείται. Και αν μεν η ψυχή είναι υπεύθυνος για αμαρτίες, έρχονται χοροί δαιμόνων και άγγελοι αριστεροί και σκοτεινές δυνάμεις και παραλαμβάνουν την ψυχήν αυτήν και την κρατούν εις το ίδιον μέρος. Αντιθέτως συμβαίνει με εκείνους που μετανόησαν. Διότι πλησίον των αγίων δούλων του Θεού υπάρχουν από τώρα άγγελοι παραμένοντες, και πνεύματα άγια τα οποία κυκλώνουν αυτούς και τους φυλάττουν, και όταν οι ψυχές τους εξέλθουν από το σώμα, χοροί των αγίων τας παραλαμβάνουν και τας μεταφέρουν εις το ίδιον μέρος.