Στενή η Πύλη... [αρετές - κακίες]

[Ionas]

Αγίου Διαδόχου Φωτικής «Τα 100 πρακτικά κεφάλαια»

Όταν ή ψυχή ταράζεται από οργή, ή θολώνεται από μέθη, ή ενοχλείται από φοβερή λύπη, δεν μπορεί ο νους να κρατήση τη μνήμη τού Κυρίου Ιησού, ακόμη και αν κανείς τον βιάζει. Γιατί όπως είναι σκοτισμένος από την σκληρότητα των παθών, χάνει την πνευματική του αίσθηση. Γι' αυτό η επιθυμία της ευχής δεν έχει πού νά τυπώσει τη σφραγίδα της, ώστε ο νους νά διατηρή αλησμόνητα τα λόγια τής ευχής, επειδή η μνήμη τής διάνοιας σκληραίνει από την ωμότητα των παθών. Αν όμως ή ψυχή είναι ελεύθερη από αυτά τα πάθη, ακόμη και αν για λίγο λησμονήσει το ποθούμενο όνομα, αμέσως ο νους μεταχειρίζεται την ενεργητικότητα του και ξαναπιάνει γερά το πολυπόθητο εκείνο και σωτήριο θήραμα. Γιατί τότε ή ψυχή έχει την ίδια τη θεία χάρη πού μελετά και κράζει μαζί της το «Κύριε Ιησού», όπως μία μητέρα διδάσκει στο βρέφος της το όνομα «πατέρα» και το επαναλαμβάνει μαζί του μέχρις ότου το συνηθίσει νά φωνάζει «πατέρα» ακόμη και όταν κοιμάται, αντί νά λέει ό,τιδήποτε άλλο από αυτά πού συνηθίζουν τα βρέφη. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει: «Έτσι και το Πνεύμα μας βοηθεί και μάς στηρίζει στην ασθένειά μας· γιατί δε γνωρίζομε τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για χάρη μας και μάς εμπνέει στεναγμούς πού δεν εκφράζονται με λόγια». Επειδή εμείς είμαστε νήπια απέναντι στην τελειότητα της προσευχητικής αρετής, έχομε πάντοτε ανάγκη από τη βοήθεια τού Πνεύματος, το οποίο με την ανέκφραστη γλυκύτητα Του συγκεντρώνει και γλυκαίνει όλους τους λογισμούς μας και μάς κατευθύνει ώστε νά κινηθούμε με ολόκληρη τη διάθεοή μας στη μνήμη και την αγάπη του Θεού και Πατέρα μας. Γι' αυτό, όπως πάλι λέει ο θεσπέσιος Παύλος, με την παρακίνηση του Αγίου Πνεύματος, όταν Αυτό μάς διδάσκει νά ονομάζομε ακατάπαυστα το Θεό Πατέρα, λέμε: «Αββά, Πατέρα».

[Ionas]

Όπως το πλοίο δεν μπορεί να ταξιδέψει χωρίς νερό, έτσι και η φύλαξη του νού δεν προχωρεί διόλου χωρίς νήψη και ταπείνωση και ευχή του Ιησού. Θεμέλια του σπιτιού είναι οι πέτρες. Θεμέλιο και οροφή της αρετής της νήψεως είναι το προσκυνητό και άγιο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.


Άγιος Ησύχιος «Προς τον Θεόδουλο»

[Ionas]

Συμεών του Νέου Θεολόγου «Περί της τρίτης προσευχής»

Ύστερα από την τέλεια υπακοή που ο λόγος περιέγραψε πρωτύτερα, χρειάζεται να κάνεις και όλα σου τα έργα με συνείδηση καθαρή, γιατί χωρίς υπακοή ούτε καθαρή συνείδηση υπάρχει. Και τη συνείδησή σου πρέπει να τη φυλάγεις πρώτον απέναντι στο Θεό∙ δεύτερον, απέναντι στον πνευματικό σου πατέρα και τρίτον, απέναντι στους ανθρώπους και τα πράγματα του κόσμου. Απέναντι στο Θεό οφείλεις να φυλάξεις τη συνείδησή σου έτσι ώστε να μην κάνεις εκείνα πού ξέρεις πως δεν αναπαύουν το Θεό, μήτε του αρέσουν. Απέναντι στον πνευματικό σου πατέρα, ώστε να κάνεις όλα εκείνα που σου λέει σύμφωνα με το σκοπό του, χωρίς να προσθέτεις ή να παραλείπεις. Απέναντι στους ανθρώπους πρέπει να φυλάγεις τη συνείδηση ώστε να μην κάνεις στον άλλο εκείνα που εσύ μισείς, και στα πράγματα του κόσμου πάλι οφείλεις να φυλάγεσαι από την μη ορθή χρήση σε κάθε περίπτωση, και στο φαγητό και στο ποτό και στην ενδυμασία∙ και γενικά, όλα πρέπει να τα κάνεις σαν να ήσουν μπροστά στο Θεό, χωρίς να σε ελέγχει σε κάτι η συνείδησή σου…
Η αληθινή και απλανής προσοχή και προσευχή είναι αυτή∙ να φυλάγει ο νους την καρδιά όταν προσεύχεται και να περιστρέφεται πάντοτε μέσα σ' αυτή και από εκείνο το βάθος να αναπέμπει τις δεήσεις προς τον Κύριο. Και αφού εκεί μέσα γευθεί ότι είναι χρηστός ο Κύριος, δε βγαίνει πλέον από τον τόπο της καρδιάς, γιατί λέει κι αυτός σαν τον Απόστολο: «Είναι ωραία να είμαστε εδώ». Και παρατηρώντας συνεχώς τους εκεί τόπους, χτυπά και διώχνει τα νοήματα που σπέρνει ο εχθρός. Σ' εκείνους όμως που έχουν άγνοια, αυτό το σωτήριο έργο φαίνεται πολύ σκληρό και δύσκολο∙ και είναι αληθινά εξαντλητικό το πράγμα και επίπονο, όχι μόνο για τους αμύητους, αλλά και για εκείνους που έλαβαν χωρίς πλάνη την πείρα του, μα δε δέχτηκαν και δεν έστειλαν την ηδονή του στο βάθος της καρδιάς. Εκείνοι όμως που απόλαυσαν την ηδονή που έχει και γεύθηκαν τη γλυκύτητά της με το φάρυγγα της καρδιάς τους, μπορούν να αναφωνούν μαζί με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; κλπ.». Γιατί οι άγιοι Πατέρες μας… άφησαν κάθε άλλο τρόπο εργασίας των αρετών και αγωνίστηκαν γι' αυτή τη φύλαξη της καρδιάς….Αυτήν, μερικοί από τους Πατέρες την ονόμασαν καρδιακή ησυχία∙ άλλοι, προσοχή∙ άλλοι, φύλαξη της καρδιάς∙ άλλοι, νήψη και αντίρρηση∙ άλλοι, έρευνα των λογισμών και φύλαξη του νου∙ όλοι όμως με αυτή καλλιέργησαν τη γη της καρδιάς τους και με αυτή αξιώθηκαν να τραφούν με το θείο μάννα…. όπως λέει και ο Κύριος: «Από την καρδιά βγαίνουν πονηροί διαλογισμοί». Λέει ακόμη: «Μη σκορπίζετε το νου σας εδώ κι εκεί», και:«Τί στενή είναι η πύλη και δύσκολη η οδός που οδηγεί στη ζωή!», και πάλι: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι», εκείνοι δηλαδή που δεν απέκτησαν μέσα τους καμία έννοια τούτου του κόσμου…. Και οί θείοι Πατέρες μας έγραψαν πολλά για τη φυλακή της καρδιάς,…ο ασκητής Μάρκος και όσα λέει ο Ιωάννης της Κλίμακας και ο Ησύχιος και ο Φιλόθεος Σιναΐτης και ο Ησαΐας και ο Βαρσανούφιος…. Γιατί χωρίς την προσοχή κανείς δεν μπορεί να γίνει "πτωχός τω πνεύματι", μήτε μπορεί να πενθήσει ή να πεινάσει και να διψάσει τη δικαιοσύνη, και χωρίς νήψη κανείς δεν μπορεί να είναι αληθινά ελεήμων ή καθαρός στην καρδιά ή ειρηνοποιός ή διωγμένος για χάρη της δικαιοσύνης∙ και για να πω γενικά, με κανένα τρόπο δεν μπορεί κανείς ν' αποκτήσει όλες τις θεόπνευστες αρετές, παρά με τη νήψη.

[Ionas]

Αββά Ισαάκ του Σύρου
"Περί των πονηρών λογισμών, οίτινες συμβαίνωσι εις ημάς χωρίς να θέλωμεν"

Η εγρήγορσις και η προσοχή βοηθούσι τον άνθρωπον περισσότερον από την εργασίαν∙ και η παύσις πάλιν της προσοχής και της εγρηγόρσεως βλάπτουσιν αυτόν περισσότερον από την ανάπαυσιν του σώματος∙ επειδή εκ της αναπαύσεως διεγείρονται μεν πόλεμοι και ενοχλούσι τον άνθρωπον, έχει όμως εξουσίαν να παύση αυτούς∙ διότι όταν αφήση ο άνθρωπος την ανάπαυσιν και στραφή εις την εργασίαν αυτού, φεύγουσι εξ αυτού οι πόλεμοι∙ δεν συμβαίνει όμως το αυτό και εις την παύσιν της προσοχής∙ καθότι εφʼ όσον ο άνθρωπος έχει την ελευθερίαν του ευρισκόμενος εις ανάπαυσιν, δύναται πάλιν να στραφή και κυβερνήση εαυτόν δια επαναλήψεως του κανόνος του∙ διότι έχει εισέτι την ελευθερίαν του∙ όταν όμως παύση την προσοχήν, εξέρχεται εκ του τόπου της εαυτού ελευθερίας∙ επειδή εάν ο άνθρωπος δεν απέρριπτε τελείως την προσοχήν και προφύλαξιν του νοός αυτού, δεν ήθελεν αναγκασθή να περιέλθη εις την βίαν εκείνων, τα οποία δεν αναπαύσιν αυτόν∙ εάν, λέγω, ο άνθρωπος δεν ήθελεν αφίσει παντελώς τον όρον της ελευθερίας αυτού, δεν ήθελον συμβή εις αυτόν κακά συναντήματα, τα οποία δεσμεύουσιν αυτόν, χωρίς να δύναται νʼ αντιστή

[Ionas]

Άγιος Ησύχιος «Προς Θεόδουλο»


Η νήψη είναι δρόμος κάθε αρετής και εντολής Θεού. Αυτή λέγεται επίσης και ησυχίας της καρδιάς. Και όταν φθάσει σε τελειότητα, χωρίς δαιμονικές φαντασίες, λέγεται και φυλακή του νου.

[Ionas]

Γίνεται λοιπόν εν τέλει η νήψη φυλακή του νου δηλαδή φυλάσσεται ο νους και δεν έχει καμία πρόσβαση σε αυτόν ο πονηρός με τους πονηρούς λογισμούς. Πλησιάζουμε τότε στο "καθαροί τη καρδία" που είπε ο Χριστός.

[Ionas]

Να παραμένεις με νήψη μέσα στο νου σου και δεν θα κοπιάσεις σε ώρα πειρασμών. Αν φύγεις από εκεί, υπόμενε τις επερχόμενες θλίψεις.

Άγιος Μάρκος ο Ασκητής "Περί Πνευματικού Νόμου"

[Ionas]

Όσιος Μακάριος ο Αιγύπτιος «Ομιλία ε΄ 6»

Ο Κύριος λέει : «με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας» και πάλι «θα έχετε θλίψη στον κόσμο». Διότι πρέπει να έχουμε κόπο και ζήλο και νήψη και μεγάλη προσοχή, χρειάζεται και μεγάλη επιμονή στο αίτημα μας προς τον Κύριο για να μπορέσουμε να περάσουμε τις παγίδες των γήϊνων επιθυμιών και βρόγχους των ηδονών και τας επαναστάσεις των πονηρών πνευμάτων να διαφύγουμε και να γνωρίζουμε καλά με πόσο μεγάλη σωφροσύνη και εγρήγορση πίστης (νήψη) και αγάπη οι άγιοι απόχτησαν μέσα στις ψυχές τους τον επουράνιο θησαυρό δηλαδή τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος που είναι ο αρραβώνας της Βασιλείας του Θεού.

[Ionas]

γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν· τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. [Ματθ κστ΄41]

[Ionas]

ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ

Οσίου Ιωάννη του Σιναϊτη … ΚΛΙΜΑΞ- Περί Αγνείας

Αγνός δεν θεωρείται εκείνος που εφύλαξε αρρύπωτο το πήλινο σώμα του, αλλ’ εκείνος που υπέταξε τα σωματικά μέλη στην ψυχή είναι ο τελείως αγνός.
Μέγας είναι εκείνος ο οποίος στην αφή παρέμεινε απαθής. Ανώτερος όμως είναι εκείνος που έμεινε άτρωτος από τη θέα, και ενίκησε την θέα του σαρκικού πυρός με τη σκέψη του ουράνιου κάλλους.