Αγ. Ιωάννου Χρυστοστόμου - Παιδεία

[inaf]

Παιδαγωγική Ανθρωπολογία - Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου
Βασιλείου Χαρώνη - Ουρανίας Λαναρά

329.- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΑ

ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΔΙΟΡΘΩΣΟΥΜΕ ΚΑΠΟΙΟΝ

4523. Πω, πω, πόσο μεγάλη ήταν η τύφλωση του Ιούδα!... Ενώ απολάμβανε το φρικτό τραπέζι του Μυστικού Δείπνου, δεν άλλαζε συμπεριφορά… Ο Χριστός όμως δεν τον εμπόδισε να ολοκληρώσει την προδοσία, αν και τα γνώριζε όλα, για να μάθεις, ότι δεν παραλείπει κανένα από τα μέσα που βοηθούν στη διόρθωση του ανθρώπου. Για αυτό και πριν από το Μυστικό Δείπνο και μετά συνεχώς του έκανε υπομνήσεις και τον συγκρατούσε και με έργα και με λόγια και με τον εκφοβισμό και με την περιποίηση και με την απειλή και με την τιμή.


ΠΩΣ ΝΑ ΦΕΡΟΜΑΣΤΕ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΔΙΟΡΘΩΤΟΥΣ

4524. Ας μην κατασπαράσσουμε τους άλλους, που είναι μέλη του σώματός μας (γιατί αυτό είναι γνώρισμα των μανιακών και των παραφρόνων), αλλά όσο περισσότερο τους βλέπουμε να είναι ηθικά άρρωστοι, τόσο περισσότερο ας φροντίζουμε για την θεραπεία τους. Γιατί πολλές φορές βλέπουμε πολλούς να νοσούν στο σώμα από αρρώστιες επίμονες και αθεράπευτες, αλλά δεν παύουμε να χορηγούμε φάρμακα. Υπάρχει αρρώστια χειρότερη από την ποδάγρα; Ή από την αρθρίτιδα των χεριών; Μήπως λοιπόν σ’ αυτές τις περιπτώσεις κόβουμε τα άρρωστα μέλη; Καθόλου βέβαια• αλλά καταβάλουμε κάθε προσπάθεια, ώστε να τα ανακουφίσουμε κάπως, επειδή δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε ριζικά το κακό. Αυτό ας κάνουμε προκειμένου και για τα πάθη των αδελφών μας• και αν ακόμη είναι αθεράπευτα άρρωστοι, ας επιμένουμε στη θεραπεία τους.

[inaf]

ΕΧΕΙ ΣΚΟΠΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ

4525. Δεν μας αρκεί, για να είμαστε γεροί, μόνον το να αφαιρέσουμε το βέλος, αλλά πρέπει στο τραύμα να επιθέσουμε και φάρμακα (δεν αρκούν δηλαδή στην αγωγή μόνον τα κατασταλτικά μέτρα• είναι αναγκαία και τα θεραπευτικά και παιδαγωγικά).


Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΣΤΕΡΕΙ ΤΟΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΓΑΘΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙ

4526. Είναι μεγάλος ο πόθος των ανθρώπων για την πόλη τους, μεγάλη η πιθυμιά τους να επιστρέψουν σ’ αυτή. Γιατί, όσο μεν είχαν τα αγαθά στα χέρια τους, περνούσαν με αδιαφορία και περιφρόνηση προς αυτά, όταν όμως τα στερήθηκαν, τότε πλέον τα επιθύμησαν πάρα πολύ. Γι’ αυτό και οδήγησε μακριά από την πατρίδα τους ο Θεός τους Ιουδαίους, για να τους δημιουργήσει μεγαλύτερο πόθο και αγάπη προς αυτή. Και αυτό ο Θεός συνηθίζει να το κάνει σε πολλές περιπτώσεις. Όταν δηλαδή, αν και απολαμβάνουμε τα αγαθά που μας χαρίζει, δεν το αισθανόμαστε, μας τα στερεί, ώστε, αφού σωφρονισθούμε από τη στέρηση τους, να επιδιώξουμε και πάλι την απόλαυσή τους.

[inaf]

330.- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΕΣΗ

Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΟΝΕΩΝ – ΠΑΙΔΙΩΝ

4527. Όταν προτρέπουμε τα παιδιά να υπακούουν στους γονείς τους, επικαλούμενοι το Δεκάλογο που λέει: «Να σέβεσαι και να τιμάς τον πατέρα σου και την μητέρα σου», μας απαντούν, Πες και την συνέχεια, ότι: «Και σεις οι γονείς μην εξοργίζετε τα παιδιά σας»… Ούτε να απαιτούμε από τους άλλους την εφαρμογή των εντολών που τους δόθηκαν, όταν εμείς οι ίδιοι κατηγορούμαστε για τις παραλείψεις μας.


ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΙΑ ΣΩΣΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΧΕΣΕΩΣ

4528. Τίποτε δεν συντελεί τόσο στην απόκτηση φίλων, όσο η ευχάριστη γλώσσα, το επαινετικό στόμα, η ταπεινή ψυχή, η αδιαφορία για την ματαιοδοξία, η περιφρόνηση των τιμητικών εκδηλώσεων.

[inaf]

331.- ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Α΄) Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΗΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ

ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΣ Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

4529. Τα παιδιά που ακολουθούν τον παιδαγωγό δεν γυρίζουν εδώ και εκεί, δεν χαζεύουν με ανοιχτό το στόμα, δεν φοβούνται.

4530. Χρειάζεται επιμελής και ευσυνείδητος παιδαγωγός, για να ρυθμίζει την διαγωγή του παιδιού.

4531. Ζήτησε με μισθό ένα ελεύθερο άνδρα, που να είναι ενάρετος, και σ’ αυτόν να εμπιστευθείς όλα τα προβλήματα του παιδιού, ώστε να σε βοηθήσει στο έργο της αγωγής.

Β΄) ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ

4532. Ο παιδαγωγός δεν εναντιώνεται στο δάσκαλο, αλλά και τον βοηθεί, γιατί απαλλάσσει το νέο από κάθε κακία και τον προετοιμάζει με κάθε επιμέλεια να δεχθεί από το δάσκαλό του τα μαθήματα.

Γ΄) ΤΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΔΩΓΟΥ

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΑΛΗΘΙΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΩΝ

4533. «Γιατί», λέγει ο Απ. Παύλος, «κι αν έχετε πολλούς παιδαγωγούς κατά Χριστόν, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες». Δεν διακηρύτετει εδώ το αξίωμα, αλλά και την υπερβολική αγάπη… Και ονόμασε παιδαγωγούς εκείνους που φροντίζουν με επιμέλεια και υπομένουν τους κόπους, που απαιτεί το έργο της διαπαιδαγωγήσεως.

[inaf]

Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ Η ΘΥΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ

4534. Πραγματικά κανείς, κανείς ποτέ φιλόστοργος πατέρας δεν είχε μέσα του τόση φλόγα για τα παιδιά του, όσο αυτοί (οι προφήτες – παιδαγωγοί του λαού) θυσιάζονταν και με το παραπάνω για τους ανθρώπους που καθοδηγούσαν, με το να οδύρονται, να θρηνούν, να παρακαλούν το Θεό, όταν αυτοί υπέφεραν, με το να οδηγούνται μαζί τους στην αιχμαλωσία, με το να συμμετέχουν στις συμφορές τους, όλα να τα κάνουν και να υποφέρουν, ώστε να απαλλάξουν αυτούς και από την οργή του Θεού και από την ξαφνική συρροή των δυσάρεστων περιστάσεων. Γιατί κανείς δεν είναι τόσο κατάλληλος να αναλάβει την εξουσία, όσο η ψυχή, όσο η ψυχή η γεμάτη ευσέβεια, που γνωρίζει να υποφέρει μαζί με όσους πονούν. Γι’ αυτό και το μεγάλο Μωϋσή ανέβασε ο Θεός στο θρόνο της καθοδηγήσεως του λαού, επειδή προηγουμένως έδειξε έμπρακτα τη φιλοστοργία του προς το λαό, και κατόπιν έλεγε: «Αν μεν συγχωρήσεις την αμαρτία τους, συγχώρεσέ την• διαφορετικά, εξάλειψε και το δικό μου όνομα από το βιβλίο σου, στο οποίο με έχεις γραμμένο».

[inaf]

ΤΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΟΔΗΓΟΥ

4535. Αυτά προ πάντων αποδεικνύουν τον άρχοντα, το να προνοεί για τους υπηκόους του, το να ενδιαφέρεται και να φροντίζει για αυτούς. Για αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Ο καλός Ποιμένας», δεν είπε τιμάται και υπηρετείται, αλλά «τη ζωή του θυσιάζει για τα πρόβατά του». Αυτό είναι εξουσία, αυτό ποιμαντική επιστήμη, το να παραβλέπει κανείς τα δικά του συμφέροντα και να φροντίζει για τα προβλήματά των υπηκόων του. Γιατί, αυτό ακριβώς που είναι ο γιατρός, αυτό είναι και ο άρχοντας, μάλλον δε περισσότερο από τον γιατρό. Γιατί ο μεν γιατρός φροντίζει για τη σωτηρία με την επιστήμη του, ενώ ο άρχοντας κινδυνεύοντας και ο ίδιος.

ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΨΥΧΙΚΗ ΟΜΟΡΦΙΑ

5436. Κι αν δεις άνθρωπο ανεκτικό και μετριοπαθή, περισσότερο θα θαυμάσεις αυτόν, παρά εκείνο το ωραίο πρόσωπο• κι αν δεις κάποιον να βρίζεται και να υπομένει την αδικία που του γίνεται, μαζί με το θαυμασμό σου, να αγαπάς πολύ τέτοιους ανθρώπους, έστω κι αν είναι γέροι. Γιατί είναι τέτοια η ομορφιά της ψυχής, ώστε να έχει και στα γεράματα πολλούς θαυμαστέ, και δεν μαραίνεται ποτέ, αλλά ανθεί διαρκώς.

ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΟΣΜΟΥΝ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΑΛΗΘΙΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ, Γ ΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΗ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ

4537. Τα όπλα του δικαίου είναι η φιλοσοφημένη ζωή, η εγκαρτέρηση, η υπομονή, η περιφρόνηση όλων των παρόντων. Όποιος έχει αυτά τα όπλα, θα περιγελάσει όχι μόνον τους πονηρούς ανθρώπους, αλλά και τις ίδιες τις σατανικές δυνάμεις. Φρόντισε λοιπόν, άνθρωπε, να ζεις σύμφωνα με τις εντολές του Θεού, και κανείς ποτέ δεν θα μπορέσει να σε νικήσει, αλλά, κι αν ακόμη νομίζεις ότι είσαι ο πιο αδύνατος από όλους, θα είσαι από όλους ο πιο δυνατός. Όπως επίσης, αν αμελήσεις την καλλιέργεια της ψυχής σου, θα υποδουλωθείς από όλους εκείνους που σε εχθρεύονται, έστω κι αν είσαι ο πιο δυνατός από όλους.

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΦΕΥΡΕΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΠΟΙΚΙΛΑ ΜΕΣΑ

4538. Ο Θεός είναι επινοητικός και χρησιμοποιεί ποικίλα φάρμακα για τη σωτηρία μας.

[inaf]

Δ΄) ΤΡΟΠΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ

Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΕΞΕΤΑΖΕΙ, ΔΙΟΡΘΩΝΕΙ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΕΙ

4539. Ώστε ο Θεός είναι συγχρόνως και δικαστής και γιατρός και δάσκαλος• γιατί και ως δικαστής εξετάζει και αποδίδει δικαιοσύνη και ως γιατρός διορθώνει και θεραπεύει και ως δάσκαλος παιδαγωγεί.

Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΑΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΔΥΣΑΡΕΣΤΟΣ

4540. Πάλιν αναγκάζομαι να φαίνομαι αποκρουστικός και κουραστικός• αλλά τι να κάνω; Αυτή είναι η αποστολή μου. Όπως ακριβώς ένας αυστηρός παιδαγωγός είναι σ’ αυτό ταγμένος, να μισείται δηλαδή από αυτούς που παιδαγωγεί, έτσι λοιπόν και εμείς. Γιατί, πως δεν θα είναι και παράδοξο και άτοπο, εκείνοι που τάχτηκαν σε κάποια υπηρεσία από τους βασιλείς, να εκτελούν αυτό που διατάχθηκαν, έστω κι αν είναι δυσάρεστο, εμείς δε εξ’ αιτίας της κατηγορίας σας να εγκαταλείπουμε το καθήκον, στο οποίο έχουμε ταχθεί;… Εμείς φαινόμαστε κουραστικοί και αυστηροί και ενοχλητικοί και αποκρουστικοί σ’ αυτούς που ευεργετούμε. Γιατί δεν ωφελούμε με εκείνα που ευχαριστούν, αλλά με εκείνα που ευχαριστούν πολύ. Τέτοιος είναι και ο γιατρός… Τέτοιος είναι και ο δικαστής, είναι δυσάρεστος σ’ εκείνους που είναι πνευματικά άρρωστοι και επαναστατούν , στρεφόμενοι κατά των νόμων. Τέτοιος είναι και ο νομοθέτης, δυσάρεστος στους πολίτες για τους οποίους νομοθετεί. Δεν είναι όμως δυσάρεστος εκείνος που προσκαλεί σε απολαυστικά συμπόσια, ούτε εκείνος που οργανώνει με έξοδα του Κράτους γιορτές και πανηγύρια, ούτε εκείνος που κολακεύει τον λαό. Όταν οι άρρωστοι δουν το γιατρό, γίνονται σκυθρωποί και περίλυποι. Ομοίως, όταν εκείνοι που στασίασαν δουν το δικαστή, συστέλλονται από φόβο• δεν διασκεδάζουν, ούτε χορεύουν, εκτός αν ο δικαστής ξεπέσει στην δική τους θέση. Ας δούμε λοιπόν, που βρίσκεται το κέρδος• γιατί αυτοί, (γιατροί και δικαστές), είναι δυσάρεστοι, ενώ οι πρώτοι (οι δημαγωγοί), είναι αξιαγάπητοι. Ποια λοιπόν είναι η ωφέλεια από εκείνους που μας ευχαριστούν; Κάποια ψυχρή απόλαυση, που μένει μέχρι το βράδυ και την επόμενη μέρα εξαφανίζεται, καθώς και γέλια άτακτα, λόγια απρεπή και επιπόλαια. Ποια δε είναι η ωφέλεια από εκείνους που μας δυσαρεστούν; Ο φόβος, η σύνεση, οι λογικές σκέψεις, η συμπάθεια της ψυχής, η εξαφάνιση της νωθρότητας, η χαλιναγώγηση των εσωτερικών παθών, η απόκρουση των εξωτερικών πειρασμών.

[inaf]

Ο ΣΥΝΕΤΟΣ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΕΙ ΤΑ ΣΚΑΝΔΑΛΑ

4541. «Πλησίασαν τον Πέτρο, εκείνοι που εισπράττουν τη συνδρομή των διδράχμων, και του είπαν• Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;»… Για αυτό και ο γαλήνιος και τα πάντα καλώς γνωρίζων Κύριος, τον προλαβαίνει και του λέγει: «Ποια είναι η γνώμη σου, Σίμων; Οι επίγειοι βασιλείς από ποιους παίρνουν δασμούς και φόρους; Από τα παιδιά τους ή από τους ξένους; Αφού δεν ο Πέτρος απάντησε, «από τους ξένους», είπε ο Κύριος: «Άρα είναι απαλλαγμένα τα παιδιά από τους φόρους»… «Όμως, για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε και ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα, και το πρώτο ψάρι που θα πιάσεις, πάρε το και θα βρεις μέσα σ’ αυτό ένα στατήρα• πάρε τον και δώσε τον σ’ αυτούς για μένα και για σένα». Πρόσεξε, πως ούτε ασκεί κριτική για το φόρο, ούτε απλώς προστάζει να τον πληρώσει, αλλά, αφού προηγουμένως απόδειξε, ότι δεν είναι υποχρεωμένος να τον πληρώσει, τότε τον πληρώνει, αφ’ ενός μεν, για να μην σκανδαλισθούν εκείνοι (οι εισπράκτορες των φόρων), αφ’ ετέρου δε, για να μη σκανδαλισθούν οι μαθητές Του. Γιατί δεν δίνει επειδή οφείλει, αλλά για να διορθώσει την ασθένεια εκείνων.

[inaf]

ΠΡΕΠΕΙ ΙΣΟΒΙΑ ΝΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΕΙ

4542. Οι κυβερνήτες των πλοίων, όταν διαπλεύσουν πολλά πελάγη με ανοιχτά πανιά, και όταν το ύψος των εμπορευμάτων είναι μεγάλο και πρόκειται να μπουν στο λιμάνι, τότε αγωνίζονται και προσέχουν περισσότερο, μήπως προσκρούσει το πλοίο σε κάποιο σκόπελο ή σε κάποιο βράχο και κάνει ανώφελο τον προηγούμενο κόπο. Το ίδιο κάνουν και οι δρομείς• όταν φθάνουν προς το τέλος της διαδρομής, τότε τρέχουν ακόμη περισσότερο, ώστε να φθάσουν πρώτοι στο τέλος και να γίνουν άξιοι των βραβείων. Και οι αθλητές έπειτα από άπειρα αγωνίσματα και νίκες, όταν δίνουν τη μάχη για το (τελικό) στεφάνι, τότε αγωνίζονται ακόμη περισσότερο, ώστε, λαμβάνοντας το στεφάνι, να βγουν από το στάδιο στεφανωμένοι.

ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΤΟΥ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

4543. «Τέτοιος είναι ο γιατρός• κι αν ακόμη ιδεί τα σωματικά πάθη και οι αρρώστιες να νικούν την ιατρική επιστήμη, δεν σταματάει να κάνει αυτό που εξαρτάται απ’ αυτόν, ώστε, αν μεν με το πέρασμα του χρόνου μπορέσει ο άρρωστος του να ανακτήσει την υγεία του, να δείξει την υπεροχή της επιστήμη του• αν όμως δεν κατορθώνει τίποτε το επί πλέον, να έχει την μέγιστη απολογία, ότι δεν παρέλειψε τίποτε από όσα έπρεπε να κάμει.

[inaf]

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΕΧΘΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΛΑΚΩΝ

4544. «Τότε έλαβον το λόγο μερικοί από τους γραμματείς και Φαρισαίους και Του είπαν• Διδάσκαλε, θέλουμε να ιδούμε από σένα ένα θαύμα. Αυτός δε αποκρίθηκε και είπε• Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα (που πρόδωσες την πίστη στο Θεό)». Και άλλοτε μεν Τον έβριζαν, άλλοτε δε τον κολάκευαν• άλλοτε Τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο και άλλοτε διδάσκαλο• και τα δύο δε προέρχονται από την πονηρή διάθεσή τους, έστω και αν είναι αντίθετοι οι λόγοι τους. Και γι’ αυτό τους επιπλήττει με μεγάλη αυστηρότητα. Και όταν μεν Τον ρωτούσαν με σκληρότητα και Τον έβριζαν, συζητούσε μαζί τους με επιείκεια, όταν όμως Τον κολάκευαν, τους απαντούσε με τρόπο προσβλητικό και με πολλή αυστηρότητα, αποδεικνύοντας ότι είναι ανώτερος και από τα δύο αυτά πάθη, και ούτε στην πρώτη περίπτωση παρασύρεται από οργή, ούτε στη δεύτερη γίνεται μαλακότερος λόγω της κολακείας.

ΔΙΟΡΘΩΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΔΥΣΤΡΟΠΟΥΣ

4545. Και το γιατρό τότε τον θαυμάζουμε, όταν, εκείνον που είναι απελπισμένος, που δεν έχει καμιά βοήθεια και δεν μπορεί να συγκρατήσει τις άκαιρες επιθυμίες του, αλλά κυλιέται μέσα σ’ αυτές, τον οδηγήσει στην υγεία και τον θεραπεύσει.

Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ, ΟΠΩΣ Ο ΘΕΟΣ, ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ ΟΤΙ ΘΑ ΤΙΜΩΡΗΣΕΙ

4546. Συνηθίζει πάντοτε ο Θεός, επειδή φροντίζει για τη σωτηρία μας, να προλέγει τις τιμωρίες που πρόκειται να επιβάλει, μόνον γι’ αυτό το σκοπό, δηλαδή για να μην τις επιβάλει• γιατί, αν ήθελε βέβαια να τις επιβάλει, δεν θα το έλεγε. Αλλά επίτηδες τις προλέγει, ώστε εμείς, αφού το μάθουμε και αφού σωφρονισθούμε από τον φόβο, να μεταβάλουμε την αγανάκτησή Του και να ακυρώσουμε τις αποφάσεις Του. Γιατί τίποτε δεν ευφραίνει τόσο πολύ το Θεό, όσο η επιστροφή η δική μας και η επάνοδος από την κακία στην αρετή.


Ε΄) ΠΟΤΕ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΟΤΙ ΠΕΤΥΧΕ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

4547. Μέγιστος έπαινος για ένα παιδαγωγό θα μπορούσε να γίνει το να μην έχει πια ανάγκη της δικής του προφυλάξεως για να σωφρονεί ο νέος που παιδαγωγήθηκε απ’ αυτόν, αλλά να παρουσιάσει μεγαλύτερη επίδοση στην αρετή.