Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

[NIKOSZ]

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ: ΤΟ ΥΦΟΣ ΓΡΑΦΗΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ - ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Το έργο του Aλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ενός εκ των κορυφαίων εκπροσώπων των Ελληνικών Γραμμάτων, είναι πανθομολογουμένως έργο μεγίστης μορφωτικής και παιδαγωγικής αξίας. Αυτήν την παιδευτική αξία, εμείς οι παιδαγωγοί, είμαστε σε θέση να την εκτιμήσουμε στις πραγματικές της διαστάσεις και να την προβάλλουμε κατόπι με την ανάλογη στάση μας στους μαθητές μας. Η επαφή τόσο ημών των μεγαλυτέρων όσο και των παιδιών μας με το έργο του Παπαδιαμάντη, ήταν και θα είναι πάντοτε μία πρώτης τάξεως μορφωτική εμπειρία. Αυτό είναι και το κίνητρο που με οδήγησε στο μικρό αυτό σημείωμα.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι από τους πιο γνήσιους εκφραστές της Γλωσσικής και Θρησκευτικής μας Παράδοσης. Κι όλοι οι παιδαγωγοί γνωρίζουμε καλά πως το σέβας προς τη Γλωσσική μας Παράδοση και η σπουδή της, όπως επίσης και το σέβας προς τη Θρησκευτική μας Παράδοση και η σπουδή της, ήταν, είναι και θα είναι τα αγκωνάρια της Παιδείας μας. Ο καλός παιδαγωγός, γνωρίζει την αξία των παραπάνω, γιατί είναι εκείνος ο οποίος πρωτίστως σέβεται και σπουδάζει την Παράδοση του τόπου του και επάνω σε αυτή στηρίζει την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη τόσο τη δική του όσο και των μαθητών του.

Με αφετηρία τα παραπάνω, επιχειρούμε με το μικρό τούτο κείμενό μας, μια σύντομη εισαγωγική προσέγγιση στον Παπαδιαμάντη. Οι πηγές για τη σύνταξή του, βρίσκονται στη σχετική πλούσια βιβλιογραφία και κατʼ εξοχήν στο έργο του καλύτερου μελετητή του, του Δ.Ν. Τριανταφυλλόπουλου αλλά και στην προσωπική μας εκτίμηση από την ανάγνωση των έργων του.

Ο Παπαδιαμάντης θέλει κατά το δυνατόν γνήσια, λαγαρή, ορθόδοξη, εκκλησιολογική και εκκλησιαστική προσέγγιση. Στα έργα του, έχει ως πρωταγωνιστές, απλούς, περιθωριακούς, «κακούς» και «αμαρτωλούς» ανθρώπους. Δε χτυπάει όμως ποτέ τον φορέα του κακού, δηλαδή το πρόσωπο αλλά την κακότητα, το αμάρτημα, το λάθος. Αγαπά στοργικά όλους τους ήρωές του. Κι όλοι, αν όχι οι περισσότεροι ήρωές του, έχουν ένα κρίσιμο κοινό χαρακτηριστικό: επαναστατούν ενάντια στο Θεό.

Ο Παπαδιαμάντης είναι πρωτίστως άνθρωπος της Εκκλησίας. Το έργο του ευωδιάζει εκκλησιά. Γι αυτόν ο εκκλησιασμός είναι, όπως λέει ο Ν. Γαβριήλ Πεντζίκης: «κατάθεση του πεπτωκότος οργανισμού στην εκκλησία». Παρότι καταπονημένος από τη σκληρή δουλειά του δημοσιογράφου: κειμενογράφος, κριτικός, μεταφραστής κ. λ π., εντούτοις επήγαινε και στις αγρύπνιες κι εκεί αναπαυόταν το σώμα του.

Ο Παπαδιαμάντης ήταν ο αισθητικός της Ορθοδοξίας. Αισθησιακά ζούσε, έγραφε, πίστευε. Κατʼ αίσθησιν πιστός. Γνήσιος. Δεν διανοητικοποίησε ποτέ την πίστη. Την έβγαζε όπως το παιδί το μικρό το γέλιο του. Αυθόρμητα, ειλικρινά, ταπεινά. Ισχύει γι αυτόν αυτό που είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Ο Παπαδιαμάντης έκανε το δόγμα (την χριστιανική πίστη) φύση, όπου το Ορθοδόξως ζην είναι το φυσικώς ζην.

Όταν έψελνε - κι έψελνε λιτά, φυσικά - έθελγε τους πάντες. Μια φορά τον άκουσε ένα κοριτσάκι εννιά χρονών που έψελνε το «Αναστάσεως ημέρα», έλαμψαν τα ματάκια του και χαμογελούσε. Το είδε μετά το παιδί ο Παπαδιαμάντης και το ρώτησε τι του άρεσε. «Α΄ κυρ Αλέξανδρε», απάντησε το κοριτσάκι, «μου αρέσανε πολύ τα τραγούδια του Χριστού».

Η φωνή του ως ψάλτη, όπως τη θυμούνται αυτοί που τον άκουγαν, έβγαινε ήρεμα, αβίαστα, με γλυκύτητα και πραότητα. Ήταν πράος ο Ιησούς και η δοξολογία του πρέπει να γίνεται με πραότητα κι όχι με τεριρέμ τεριρέμ.


Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΙ Η

“EMPATHY”ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ

Σε όλα τα έργα του ο Παπαδιαμάντης οδηγεί στα όρια τους τους ήρωές του και «δείχνει» τη μεγαλύτερη δυνατή ενσυναίσθηση στη σκέψη τους, στην κρίση τους, στις αποφάσεις τους και στις πράξεις τους. Εκτός από τη «Φόνισσα» που θα μπορούσε να ήταν το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της «empathy» του Παπαδιαμάντη προς την ηρωΐδα του, η παραπάνω στάση του είναι διάχυτη σε όλα τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εν προκειμένω και « Ο Γάμος του Καραχμέτη». Σʼ αυτό το διήγημα η Σεραϊνώ, η Κουμπίνα, δεν αποχτούσε παιδί κι ο Κουμπής ο άντρας της, προεστώς του χωριού που το επιθυμούσε διακαώς, επήγε και παντρεύτηκε τη Λελούδα. Κι όταν ο Κουμπής είπε στη Σεραϊνώ να μην είναι πλέον στο ίδιο σπίτι με τη νέα του γυναίκα , αυτή του είπε: «όχι θα μείνω εδώ, για να μεγαλώσω τα παιδιά της Λουλούδως».

Δηλαδή, παρά τη βίαιη προσβολή που υπέστη - διγαμία , μοιχεία - όχι μόνο δεν έφυγε, δε ζήτησε διαζύγιο, αλλά ξεπέρασε ακόμα και το Ευαγγέλιο που λέει να μην χωρίζουν τα ανδρόγυνα, παρά μόνο στη μοιχεία. Empathy λοιπόν υπερτάτου βαθμού στη Σεραϊνώ, στη Λουλούδω, μια empathy που συμπυκνώνει όλο το ρεαλισμό και την τραγικότητα για τη θέση της ελληνίδας στην αγροτική κοινωνία του 19ου αιώνα, empathy και στον άνδρα της, στα παιδιά που «δεν του έκανε» και που θα του «έκανε κάποια άλλη».

Για να θυμηθούμε τον έξοχο Παπαδιαμάντειο λόγο, το ύφος/ήθος του ανδρός, παραθέτω κι ένα ελάχιστο δείγμα γραφής από το τέλος του παραπάνω διηγήματος.: «…… Η Σεραΐνα επέζησε δέκα ή δώδεκα έτη, όσα ήρκουν δια νʼ αναθρέψει τα τέκνα του Κουμπή. Ανεπαύθη κʼ ετάφη έξωθεν του ναΐσκου του Αγίου Δημητρίου………

Όταν επήγαν μετά τρία έτη να σκάψουν για την ανακομιδή των λειψάνων της, λεπτόν θεσπέσιον άρωμα ως βασιλικού, μόσχου και ρόδου άμα, ανήλθεν εις τους μυκτήρας του ιερέως, του σκάπτοντος εργάτου, της Λελούδας και δύο άλλων παρισταμένων γυναικών.
Τα κόκαλά της είχον ευωδιάσει.»

Τα ευλογημένα Ελληνικά του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ας είναι για μας τους παιδαγωγούς του 2006 τροχειοδεικτικά για το πώς μπορούν να μορφωθούν τα σημερινά ελληνόπουλα και για το ποιο μπορεί να είναι τελικά το ουσιαστικό περιεχόμενο μιας γνήσιας Ελληνικής Παιδείας.


ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚ. ΖΗΚΟΣ

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ

http://www.dide.ach.sch.gr/thriskeftika ... mantis.htm

[NIKOSZ]

Η Παναγία η Γλυκοφιλούσα


Επάνω εις τον βράχον ήτο κτισμένον το παρεκκλήσιον, μαστιζόμενον από θυέλλας και λαίλαπας, λικνιζόμενον από το αειτάραχον και πολύρροιβδον κύμα, ναναριζόμενον από τα άσματα τα οποία ο άνεμος έψαλλε δι' αυτό εις τους σκληρούς βράχους και εις τα ηχώδη άντρα. Οι τέσσαρες τοίχοι ίσταντο ακόμη αρραγείς, πετροθεμελιωμένοι, σώζοντες μικρόν επίχρισμα από παλαιού καιρού περί την μεσημβρινοδυτικήν γωνίαν, χορταριασμένοι και μαυροπράσινοι περί την βορειανατολικήν. Η στέγη, φέρουσα ακόμη ολίγας κεράμους και πλάκας, εστηρίζετο επί δοκού με πολλάς ακτίνας εκ σκληράς καστανέας. Ολόγυρα εις τους τοίχους, υψηλά άνω των υπερθύρων και υπό τα γείσα της στέγης, ωραία μικρά πινάκια παλαιών χρόνων ήσαν εγκολλημένα, σχηματίζοντα μέγαν σταυρόν επί της χιβάδος του ιερού Βήματος προς ανατολάς, μετά υποποδίου εις σχήμα ανεστραμμένου

Τo εκ πέντε άλλων πινακίων, και άλλους δύο σταυρούς δεξιόθεν και αριστερόθεν, ύπερθεν των δυο παραθύρων του χορού, και τέταρτον σταυρόν άνωθεν της φλιάς της εισόδου, δυσμόθεν. Και τα ωραία παλαιά πιατάκια ήσαν όλα χρωματιστά, γαλάζια και υποπράσινα και κιτρινωπά και λευκά, με κλαδάκια και με λούλουδα και με ανθρωπάκια και με πουλιά, φιλοκάλως και κομψώς διατεθειμένα, στίλβοντα εις τον ήλιον, χάρμα των οφθαλμών, κειμήλια υψηλά κείμενα, στερεά βαλμένα εις τας κόγχας των, αφελή αναθήματα, λείψανα παλαιών χρόνων, περισώσματα αρπαγών και δηώσεων παντοίων. [...] Και ο απλούς ούτος στολισμός παρείχε μεγάλην χάριν, μεμειγμένην με άρρητον τρυφερόν θέλγητρον, εις το μικρόν βραχοφυτευμένον παρεκκλήσιον, εμπνέων εις τον επισκέπτην μεγάλην επιθυμίαν να διασκελίση το κατώφλιον, να εισέλθη εις τον πενιχρόν ναΐσκον, ν' ανάψη κηρίον, να κάμη τον σταυρόν του, και ν' ασπασθή ευλαβώς την εικόνα της Παναγίας της Γλυκοφιλούσης, της ζωγραφισμένης παρειάν με παρειάν με το πρόσωπον του υπερθέου και υπερηγαπημένου Βρέφους της [...]

Δεξιά, επί του τέμπλου, ήτο η εικών του Χριστού και η εικών του Προδρόμου. Αριστερά η Παναγία η Γλυκοφιλούσα, η προστάτις των μητέρων, και ο Άγιος Στυλιανός, ο φίλος και φρουρός των νηπίων.

Επί του δεξιού και του αριστερού τοίχου υπήρχον ακόμη ολίγοι Άγιοι, ζωγραφημένοι από παλαιού καιρού. Άλλων ήσαν εφθαρμένα τα πρόσωπα και τα στερνά, άλλων ασβεστωμένα τα σκέλη και οι πόδες, από ατελείς αποπείρας επιχρίσεως ή στολισμού υπό αμαθών ευλαβών γυναικών. Ήσαν ο Άγιος Ελευθέριος, ο ελευθερωτής των εγκύων, και η Αγία Μαρίνα, η προστάτις των ωδινουσών. Είτα ήσαν ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος, με τα χαντζάρια των, με τας ασπίδας, τους θώρακάς των και την άλλην πανοπλίαν των. Και η Αγία Βαρβάρα και η Αγία Κυριακή με τους σταυρούς και με τους κλάδους των φοινίκων εις τας χείρας. Ήσαν και οι όσιοι, με τα κουκούλια, με τας λευκάς γενειάδας των, με τα κομβοσχοίνια και τους ερυθρούς σταυρούς των, ο όσιος Αντώνιος και Ευθύμιος και Σάββας. [...]

Δεξιά δε τω εισερχομένω, και ευθύς μετά την θύραν, ίστατο, παρά την γωνίαν του μεσημβρινού τοίχου, η Αγία Αναστασία η Φαρμακολύτρια, κρατούσα με την αριστεράν χείρα το μικρόν της ληκύθιον, το περιέχον τα λυτήρια όλων των μαγγανειών και των επωδών και των φίλτρων [...]

Το παρεκκλήσιον εώρταζε, τη 26 Δεκεμβρίου, την Σύναξιν της Υπεραγίας Θεοτόκου, ήτοι τα Επιλόχια,

Λεχούς αμώμου, ανδρός μη γνούσης λέχος.

Κάτωθεν της εικόνος, επί λευκής μεταξοϋφούς ποδιάς, εφαίνοντο ανηρτημένα παιδάκια, και μόνον παιδάκια, ασημένια, εξαιρέσει ενός μόνου αργυρού τεμαχίου, το οποίον έφερεν άλλο σχήμα ζώου, ομοίου σχεδόν με άρνα κερασφόρον ή με έριφον. Επί τινος αφράκτου ερμαρίου, εις τον αριστερόν τοίχον, έβλεπε τις διάφορα αντικείμενα, οίον στεφάνους ανδρογύνων (νεκρών ίσως ανδρογύνων) τυλιγμένους εντός λευκής σκέπης, τεμάχια βαπτιστικών και κουκουλίων από το βάπτισμα βρεφών, ως και γυμνά κόκκαλα ακόμη, και τρυφερά λευκά κρανία μικρών παιδίων.

Τα παιδάκια τα ανηρτημένα επί της λευκής ποδιάς ήσαν ομοιώματα μικρών παιδίων, ταχθέντα από τας μητέρας, όταν τα μικρά των ήσαν άρρωστα, εις την Παναγίαν την Γλυκοφιλούσαν, την μητέρα του θείου Βρέφους, και προσφερθέντα εις τον ναόν της μετά την ίασιν των αρρώστων. Το ομοίωμα του μικρού ζώου ήτο και αυτό βεβαίως από τάξιμον. Και οι στέφανοι των ανδρογύνων ήσαν αφελή αποθέματα και μνημόσυνα ατυχών συνοικεσίων, γενόμενα υπό της μητρός, ήτις επέζησεν έρημη και άχαρη, εις ανάμνησιν θυγατρός, ήτις απέθανεν ίσως λεχώ, ευθύς μετά τον πρώτον τοκετόν, αφιερώματα και ταύτα εις την προστάτιδα των λεχών, την Παναγίαν την Γλυκοφιλούσαν. Και τα τεμάχια των βαπτιστικών και κουκουλίων ήσαν και ταύτα ενθύμια παιδίων, αποθανόντων ευθύς μετά το βάπτισμα, και τα λευκά κόκκαλα και τα κρανία τα τρυφερά ήσαν άσπιλα λείψανα παιδίων, τα οποία είχεν ευδοκήσει να καλέση ενωρίς εις τον Παράδεισον, πλησίον του υιού της του ειπόντος "Άφετε τα παιδία έρχεσθαι προς με, και μη κωλύετε αυτά", η Παναγία η Γλυκοφιλούσα.


Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

[NIKOSZ]

Προσέγγιση στα χριστουγεννιάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη

Θυμόμαστε όλοι μας τις μέρες αυτές το Σκιαθίτη λογοτέχνη Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Τα Χριστούγεννα αποτελούν για όλους μας μια πρώτης τάξης αφορμή για να ξαναδιαβάσουμε μερικά από τα χριστουγεννιάτικα διηγήματά του. Μας μεταφέρει στην ατμόσφαιρα που με το μοναδικό του τρόπο κατορθώνει να δημιουργήσει, ανοίγοντας πολλές δυνατότητες προβληματισμού μα και απόλαυσης.

Όσο περισσότερο διαβάζουμε τα κείμενά του, έχω τη γνώμη, πως τόσο περισσότερο γίνεται κατανοητή η προσπάθεια του συγγραφέα να χρησιμοποιήσει ως αφετηρία και μόνο το γεγονός των Χριστουγέννων για να προχωρήσει στην ανάδειξη του τραγικού της ανθρώπινης ζωής. Μιας ανθρώπινης ζωής που, όπως μας τη δίνει μέσα από τους πρωταγωνιστές του ο συγγραφέας, χαρακτηρίζεται, σημαδεύεται, όπως είναι φυσικό, από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις. Οι ανθρώπινοι χαρακτήρες του αντιφατικοί και ακραίοι καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης ακολουθώντας τις μεταβολές και την ποικιλία του σκιαθίτικου τοπίου, μορφοποιούνται σκληροί, σαρκαστικοί, φιλεύσπλαχνοι, κουτοπόνηροι, μπαγάσηδες, συμφεροντολόγοι.

Όλη αυτή την ποικιλία ο Παπαδιαμάντης την παρουσιάζει με μια φυσική απλότητα που αγγίζει τα όρια του σαρκασμού. Εντυπωσιακό πάντως είναι, και εδώ επιβεβαιώνεται το ηθογραφικό μέρος του έργου του, το γεγονός πως ο ίδιος δεν έρχεται να πάρει θέση μπροστά στις επιλογές των πρωταγωνιστών του. Ούτε κρίνει, ούτε κατακρίνει τις πράξεις τους. Να προχωρήσουμε λίγο παραπέρα. Αν μέσα από το έργο του ως αναγνώστες επιθυμούμε να καταλήξουμε σε ένα «ηθικό δίδαγμα», αυτό είναι δική μας απόφαση και σε καμία περίπτωση ο ίδιος δε δείχνει να ενδιαφέρεται για μια παρόμοια πρόταση.

Μα ούτε και αυτή η «αμαρτία» δεν καταδεικνύεται, καταδικάζεται. Απέναντι στις πιο φρικτές ανθρώπινες πράξεις, καταστάσεις, δείχνει τόση κατανόηση και ψυχραιμία που μας κάνει να πιστεύουμε, για μερικές στιγμές, πως πρόκειται για αδυναμία της τέχνης του. Κάθε άλλο παρά κάτι παρόμοιο συμβαίνει. Ο Παπαδιαμάντης κατορθώνει, κατά την άποψή μου, μια τέτοια προσέγγιση, ακριβώς επειδή έχει διεισδύσει στα κατάβαθα της ανθρώπινης ψυχής, ήθελα να πω ύπαρξης. Οδηγείται μέσα από τη συνειδητοποίηση αυτή σε μια ανάλυση που ξεπερνά το ηθογραφικό και μας οδηγεί σε μια βαθιά φιλοσοφημένη στάση ζωής, κάτι που γνωρίζουμε πολύ καλά πως αποτέλεσε βασική παράμετρο στη ζωή του μονήρη συγγραφέα.

Η ανάγκη αποτελεί για το συγγραφέα την κινητήριο δύναμη για τον άνθρωπο. Είναι ακριβώς αυτή που του υπαγορεύει τις πράξεις του. Η επιλογή φαντάζει πολλές φορές πολυτέλεια. Αλίμονο! για τους φτωχούς ανθρώπους, που αντιπροσωπεύουν το βασικό αφηγηματικό του υλικό, τα περιθώρια είναι ελάχιστα. Η σκληρή βιοπάλη οδηγεί τη σκέψη και την ψυχή τους. Με αυτό τον μπούσουλα οι χαρές και οι λύπες, η ευτυχία και η δυστυχία, η κατάληξη, θετική η αρνητική, μιας αφήγησής του ελάχιστα φαίνεται να απασχολούν το συγγραφέα.

Για τον Παπαδιαμάντη, ο άνθρωπος είναι κομμάτι της φύσης. Σάρκα εκ της σαρκός της. Προσφέρει, παράγει, αγαλλιάζει την ψυχή μας, μα είναι σκληρή στοιχειώνει και μας τιμωρεί. Παράδειγμα που έχει μπρος στα μάτια του, η θάλασσα που άλλοτε μας ταξιδεύει κι άλλοτε μας πνίγει. Απέναντι σε αυτές τις μεταπτώσεις. Απέναντι σ΄ αυτή την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά, ο άνθρωπος χρειάζεται υπομονή. Υπομένει γιατί δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά. Ξέρει όμως πολύ καλά πως το καλό και το κακό συνυπάρχουν. Όπως συνυπάρχει η διάθεση της προσφοράς ταυτόχρονα με την αδηφάγο ορμή του συμφέροντος. Όπως συνυπάρχει η μικρότητα με τον ηρωισμό. Όπως συνυπάρχει η αγάπη και το μίσος. Υπομένει, όχι όμως μοιρολατρικά. Αγωνίζεται να δαμάσει τη δύναμη της φύσης, όπως αγωνίζεται να κατανοήσει την άβυσσο της ψυχής του.

Χρησιμοποιεί ο Παπαδιαμάντης ως σημείο αναφοράς τα Χριστούγεννα. Αποτελεί κατά τη γνώμη μου ένα μέτρο σύγκρισης απέναντι στα ανθρώπινα μέτρα. Αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να αναδείξει τις ανθρώπινες αδυναμίες και τα πάθη απέναντι στο απόλυτό της Θείας Γέννησης για τα χριστιανικά δεδομένα. Σε ποιό βαθμό ο άνθρωπος μπορεί να το βιώσει και να επηρεαστεί από αυτό; Δε διστάζει νομίζω να τοποθετηθεί ρηξικέλευθα μέσα από την αφήγησή του. Ελάχιστα! Υπό την έννοια αυτή ανακαλύπτουμε μία μορφή αγνωστικισμού στην προσέγγιση του Σκιαθίτη λογοτέχνη. Μια αμφισβήτηση καθ' όλα ωφέλιμη μία που μπορεί να μας οδηγήσει προ των ευθυνών μας. Το καλό και το κακό αποτελούν κατά περίπτωση δική μας επιλογή. Πρόκειται για ένα ακόμη χαρακτηριστικό, κατά τη γνώμη μου, που αποδεικνύει τη γνήσια τέχνη του Παπαδιαμάντη. Αν η τέχνη οφείλει να οδηγεί τον άνθρωπο στην πλήρη ελευθερία και στο αυτόβουλο των πράξεών του, τότε ο Παπαδιαμάντης αντιπροσωπεύει έναν γνήσιο εκφραστή της.

Είναι χωρίς αμφιβολία το σημαντικότερο μήνυμα που πάντα επίκαιρο πρέπει ως φωτεινό αστέρι να καθοδηγεί τις πράξεις των ανθρώπων όπου γης.


Μανόλης Αλεξάκης, Φιλόλογος

[NIKOSZ]

Λάμπρος Πορφύρας

Δέηση για την ψυχή του Παπαδιαμάντη

Χριστέ μου, δόστου τη χαρά, τη μόνη που μπορούσε
να σου ζητήση απάνω εκεί νοσταλγικά η ψυχή του.
κάνε το θάμμα κι άσε τον να ζήση όπως εζούσε
σε μια μεριά που, τάχατες, να μοιάζη το νησί του.
Νάναι τα βράχια στο γκρεμό βαθιά κουφαλιασμένα,
νάχη σωριάσει η θάλασσα στην αμμουδιά τα φύκια,
κι αράδα-αράδα στο γιαλό δεμένα, αποσταμένα,
να σιγοτρίζουν τα φτωχά σκιαθίτικα καΐκια.
Νάναι οι νησιώτισσες οι γριές, κ' οι νιες, οι πεθαμένες
αυτές που τις θλιμμένες τους μας έλεγε ιστορίες -
να γνέθουν το λινάρι οι γριές στην πόρτα καθισμένες,
και δίπλα στα παράθυρα ν' ανθίζουν οι γαζίες.
Κ' ύστερα ακόμα νάναι ελιές, και νάναι κυπαρίσσια,
σκυμμένα νάναι και το φώς τ' αχνό να προσκυνάνε,
να τονε περιμένουνε στον κάμπο τα ξωκκλήσια
Και την καμπάνα τους μακρυά οι αγγέλοι να χτυπάνε.
Δόστου, Χριστέ μου, τη στερνή χαρά να ιδή και πάλι
τη γνώριμή του τη ζωή κοντά στ' ακροθαλάσσι !
Αχ, έτσι αθώα, κ' έτσι απλά κι αγνά την είχε ψάλει,
που της αξίζει εκεί ψηλά μαζί μ' αυτόν ν' άγιάση!..

[vasilisalt]

Μνυμόσυνο σήμερα για τον ΄΄Άγιο των ελληνικών γραμμάτων΄΄

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο και Αγιος των γραμμάτων μας χαρακτηριζόμενος, γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου του 1851. Τέσσερις αδελφές κι ένας αδελφός θα είναι η μόνη περιουσία που θα κληρονομήσει από την φτωχή οικογένειά του. Με την αγωνία της Παιδείας ο ίδιος, αν και χωρίς τα μέσα να προχωρήσει, με δυσκολία θα τελειώσει το σχολείο, κι αμέσως μετά, το 1872, θα φύγει για το Αγιον Ορος μαζί με τον φίλο του Νικόλαο Διανέλο, αργότερα μοναχό Νήφωνα. Ο Παπαδιαμάντης μετά λίγους μήνες θα επιστρέψει στον κόσμο: δεν θεώρησε τον εαυτό του άξιο για το Σχήμα.
Με την επιστροφή του, εγγράφεται στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία ποτέ δεν θα αποφοιτήσει. Βγάζει τα προς το ζην του πενιχρού υλικά βίου του προγυμνάζοντας μαθητές. Μόνος του θα μάθει αγγλικά και γαλλικά στα πρώτα χρόνια των σπουδών του. Φίλος και σύντροφός του σ' αυτά τα χρόνια ο λογοτέχνης εξάδελφός του Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, αργότερα μοναχός. Ο Μωραϊτίδης θα τον φέρει σε επαφή με λογοτεχνικούς και δημοσιογραφικούς κύκλους της εποχής, κι ο Παπαδιαμάντης θ' αρχίσει να βλέπει τα έργα του να δημοσιεύονται στον ''Ραμπαγά'', στον ''Νεολόγο'' της Κωνσταντινούπολης, στο ''Μη Χάνεσαι'' και στις εφημερίδες ''Εφημερίς'' και ''Ακρόπολις''. Γρήγορα οι συνεργασίες του με περιοδικά και εφημερίδες θα αυξηθούν, αλλά, βιοποριστικό του επάγγελμα θα γίνει η δημοσιογραφία κι οι μεταφράσεις. Οι προοπτικές φαίνονται μεγάλες για μια επιτυχή δημοσιογραφική και λογοτεχνική πορεία στην Πρωτεύουσα, όμως αυτό δεν συγκινεί τον ''κοσμοκαλόγερο'', τον μοναχικό και ταπεινό Παπαδιαμάντη. Οι μόνες ώρες που φαίνεται να χαίρεται στην Αθήνα είναι εκείνες που περνάει με τους απλούς καθημερινούς λαϊκούς ανθρώπους, κι εκείνες που ψάλλει στον Αγιο Ελισσαίο στο Μοναστηράκι. Δεξιός ψάλτης ο Παπαδιαμάντης, αριστερός ο Μωραϊτίδης, κι ιερέας ο προσφάτως αγιοποιηθείς Αγ. Νικόλαος Πλανάς, ο βιώσας την Ταπείνωση. Πέρα από την δυσκολία του να προσαρμοστεί στην πρωτεύουσα, παθαίνει και ρευματισμούς στα χέρια , με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συνεχίσει τη δημοσιογραφική του εργασία. Χωρίς κανέναν οικονομικό πόρο θα επιστρέψει στη Σκιάθο όπου, άρρωστος, θα αφεθεί για λίγο στις φροντίδες των αδελφών του. Θα προειδεί τον θάνατό του, και την δυσκαταποσία των τελευταίων ωρών του, και θα ζητήσει να τον κοινωνήσει ο ιερέας της ενορίας του δύο μέρες πριν. Κοιμήθηκε στις 3 Ιανουαρίου του 1911

http://www.greece.org/poseidon/work/lit ... eksis.html

[dionysisgr]

Tι να πει κανεις για τον αγιο των γραμματων, τον κυρ Αλεξανδρο Παπαδιαμαντη,
και κοσμοκαλογερο κατα τον μακαριστο σοφο γεροντα π.Θεοκλητο Διονυσιατη.

Mια σπανια ψυχη, για καθε εποχη, εντονα φιλοκαλικη, τετρωμενη θειου ερωτος, πεπυρωμενη απο ενθεο ζηλο,
απο φλογα Χριστου του Ζωντος, βαθυσεβαστη ως προς την ανατολικη Ορθοδοξο Ιερα παραδοση,
ευλαβικα κεκρυμμενη, ως ανθος πολυτιμητο, μοναδικο και ευωδιαζον, κατω απο ενα οστρακινο σκευος.

Δεν ειναι αλλωστε τυχαιο, τιποτα δεν ειναι τυχαιο στην ζωη αυτη, το οτι ανδρωθηκε,
και εκοιμηθη στην πολυαγαπημενη του νησο Σκιαθο, το ιερο νησι των Κολλυβαδων Φιλοκαλικων πατερων,
με την λαμπρα νηπτικοπατερικη ιστορια, και τα κατανυκτικα Μοναστηρια της.

"..εκ τών Κολλυβάδων ήσαν εκ τών παλαιών λογίων πατέρων ο Κορίνθου Μακάριος, ο Νοταράς, άγιος τιμώμενος,
Αθανάσιος ο Πάριος καί Νικόδημος ο πολυγραφώτατος, ο Κύριλλος, ο Ηλίας, ο Αρσένιος καί άλλοι ενάρετοι πατέρες.."

θα γραψει ο Παπαδιαμαντης ενδεικτικα,
δειχνοντας την αγαπη και την τιμη προς τους αγιους αυτους εκκλησιαστικους συγγραφεις,
τους αγωνιστες και εραστες της θειας και ιερας ησυχαστικης παραδοσεως των προπατορων μας.

Υπο την πνευματικη αυτη, παρακαταθηκη, γαλουχηθηκε, και μετεφερε στο χαρτι με την ευλαβικη του γραφιδα, τα ναματα της ζωοπαροχου Ορθοδοξου παραδοσεως μας, κανοντας τα κοινο κτημα αναμεσα και στον μη λογιο απλο λαο ακομα.

Εζησε κατα κοσμον, και οχι μεσα στα του κοσμου.

Αν και φανηκε να συγχρωτιζεται, ακομα και στην πολυβουη πολη των Αθηνων, ποτε δεν συσχηματισθηκε πραγματικα με τον κοσμο,
ακολουθωντας την Παυλεια προτροπη, να κανει χρηση του κοσμου, αλλα οχι καταχρηση, υιοθετωντας ετσι τον θεολογικο και κοσμολογικο πυρηνα της Ορθοδοξου πνευματικοτητος, που σημαινει, οτι πρεπει ο Ανθρωπος να διαγει βιον Ευχαριστιακον, και αναγωμενον εν παντι τω Θεω, και οχι βιον βοσκηματωδη, αναλωμενος και δαπανωμενος, υπο των αλογων παθων και ποικιλων ηδονων.

Θα μπορουσε να γινει ενας αξιος και πνευματοφορος Μοναχος;

Αναρωτηθηκαν πολλοι, καθως καποτε, και ο λογιοτατος αειμνηστος και πολυσεβαστος π.Θεοκλητος,
απο την επιβλητικη Μονη του Βαπτιστου, το ξακουστο Μοναστηρι του Διονυσιου, στις υψιπετεις πλαγιες του δυτικου Αθωνα.

Ισως. Ισως οχι. Ηταν ταγμενος αλλου, κατα την Θεια και Πανσθενουργο Προνοια. Αποστολη του, ηταν να δωσει πολυτιμο οξυγονο, οχι μονο στην γενια του, αλλα και στις μετεπειτα γενεες των σκοτεινων και αντιθεων δυσχειμερων εποχων που ηδη διανυουμε.

Και το πετυχε, ευαρεστωντας σιγουρα τον Δημιουργο και Πλαστουργο, που τοσο αγαπησε και υμνησε μεσα απο την παραμυθητικη, δοξαστικη, εξυμνητικη και εκστατικη αναφορα του, προς την Κτιση, το Κοσμημα αυτο του Συμπαντος κοσμου, οπου ειμαστε υποτιθεται "εξοριστοι".

Και αναρωτιεται κανεις μετα απο μια αναγνωση ενος κειμενου του Παπαδιαμαντη οπου η φυσις ολη αγαλλεται και χαιρει.

Εαν εδω, σε αυτην την κοιλαδα του κλαυθμωνος, οπως δικαιως εχει χαρακτηρισθει, ειναι ολα τοσο ωραια, και αρμονικα και τελεια, καλα λιαν κατα τον Θεον, ποσο πιο ασυγκριτα τελεια, και θαυμαστα, θα ειναι οσα εχει ετοιμασει προ καταβολης κοσμου, ο Θεος και Κυριος τοις αγαπωσιν Αυτον;

Γιαυτο δικαια εξισταται και ο ιερος συγγραφευς, και ο τυχερος αναγνωστης των εργων του, και δοξαζει, ευχαριστει τον Θεον, εν παντι τοπω της Δεσποτειας Αυτου.

Αιωνια σου η μνημη, σεβαστε καλογερε εν τω κοσμω, κυρ Αλεξανδρε Παπαδιαμαντη, ενωπιον Θεου, αλλα και ανθρωπων.

Πολλοι σε υποτιμουν, σε απορριπτουν, σε επιτιμουν. Οπως συμβαινει με ολους τους μεγαλους. Δεν σε καταλαβαινουν.
Σε προσπερνουν βιαστικα, οπως αλλωστε κανουν, και κατ'ουσιαν σε αυτον εδω τον τοπο των πνευματικων αγωνων,
αφου βλεπουν την ζωη οχι ως δωρο, αλλα αχαριστως, εξωτερικα, επιπλαστα, επιπολαια, και ορθολογικα.

Γιαυτο και τα κειμενα αυτα δεν τους αγγιζουν, αλλα τα διαβαλλουν, ακριβως επειδη δεν τα νιωθουν.

Εμεις, και καποιοι ακομη, σε καθε γενια, ειμαστε τυχεροι να νιωθουμε την φιλοκαλικη πνοη σου,
να φερεται επι των κειμενων σου, ως αλλη νοητη δροσος αερμων, καταβαινουσα επι τα ορη Σιων,
ως αυρα λεπτη, που αποπνεει αρωμα Ορθοδοξιας, ευσεβους ανατολικης παραδοσεως, θυμιαμα ευωδες και ιερη ανασα Αγιων,
μυστικη κοιλαδα δακρυων και αναμονης για τα μελλοντα, που ειναι ηδη παροντα, δρωμενα λειτουργικα,
εκκλησιαστικος χωροχρονος διαφανης, ανοιχτο παραθυρο στην αιωνιοτητα, προγευση της μακαριας αειζωου βιοτης,
κοντα στον Τρισηλιο και Τρισαγιο Θεο μας, που τοσο μας αγαπησε και μας αγαπα, απειρως ομοια κατα τα θεια ιδιωματα Του.

Ενα μικρο νοητο κερι, αφιερωμα για τις στιγμες που μας χαριζεις και οσο θα υπαρχει ελπιδα και φως στον κοσμο αυτο,
θα διαβαζεσαι και θα ανασταινεις, την μικρη εκεινη φλογα που σιγοκαιει σε οσους εχουν ακομα την καλη προαιρεση,
και την μυστικη επιθυμια να δουν Θεου Προσωπο, και να ομοιωθουν με το καλλος το αρχετυπο, εις Τυπον και Τοπον Χριστου.

Σ'ευχαριστουμε κυρ Αλεξανδρε. Ζεις μεσα στην καρδια μας. Νυν και αει.